Mji Mkuu Mpya wa Utawala wa Misri: Ni Nini, Serikali Inahamaje, na Kwa Nini Mjadala wa Gharama Unaendelea?

Umbali wa takriban kilomita arobaini na tano mashariki mwa Cairo, katika ardhi ya jangwa kandokando ya barabara ya Suez, Misri inajenga mji mpya kabisa uliokusudiwa kuwa makao ya utawala. Mradi huo ulitangazwa mwezi Machi 2015 katika kongamano la kiuchumi lililofanyika Sharm el-Sheikh, na Mji Mkuu Mpya wa Utawala ndio mradi mkubwa kuliko yote ya miji mipya kuwahi kutekelezwa nchini humo. Taarifa hii inaeleza mji huo ni nini, jinsi uhamishaji wa hatua kwa hatua wa mashine ya serikali unavyoendelea, jinsi unavyounganishwa na Cairo, na kwa nini gharama yake imeendelea kuwa kiini cha mjadala wa umma uliothibitishwa.

Kwa mujibu wa mipango, mradi unaenea katika eneo la takriban kilomita za mraba mia saba, ukubwa ambao mara nyingi hulinganishwa na Singapore. Mpango mkuu unajumuisha eneo la serikali lenye wizara na Baraza la Mawaziri, jengo jipya la Bunge, eneo la urais, eneo la fedha na biashara lenye mnara maarufu wa Iconic Tower katikati yake, eneo la kidiplomasia kwa ajili ya balozi, mitaa ya makazi na vyuo vikuu, bustani kubwa ya kati inayojulikana kama “Mto wa Kijani”, pamoja na viwanja vya michezo. Wapangaji wanazungumzia mji unaoweza hatimaye kubeba mamilioni ya wakazi, ingawa kujenga jamii za wakazi ni jambo la polepole zaidi kuliko kujenga minara.

Hoja rasmi ya mradi huanzia Cairo Kubwa yenyewe: jiji lenye wakazi wanaozidi milioni ishirini kwa mbali, ambalo barabara zake, huduma zake na nyumba zake zinaelemewa na shinikizo la ukuaji usiokoma. Kwa miongo kadhaa, wizara zilifanya kazi katika majengo ya zamani yenye msongamano yaliyotawanyika katikati ya jiji la Cairo, hali iliyotatiza uendeshaji wa kila siku pamoja na msongamano wa magari. Tangu miaka ya 1970, Misri imekuwa ikijenga miji ya pembeni — kama vile 6 Oktoba, Cairo Mpya na 10 Ramadhani — ili kuvuta ukuaji nje ya ukanda mwembamba wa Bonde la Nile, na Mji Mkuu wa Utawala ni sura yenye matarajio makubwa kuliko zote katika sera hiyo ya muda mrefu.

Uendelezaji wa mji unasimamiwa na Kampuni ya Mji Mkuu wa Utawala kwa Maendeleo ya Mijini, inayojulikana kwa kifupi kama ACUD, ambayo umiliki wake umegawanywa kati ya mashirika ya ardhi yanayohusiana na majeshi na Wizara ya Nyumba. Maafisa wamerudia mara kwa mara kuueleza mradi huo kuwa unajigharamia wenyewe: kampuni huuza ardhi iliyowekewa miundombinu na majengo kwa wawekezaji, kisha hutumia mapato hayo kugharamia miundombinu badala ya kuchota moja kwa moja kutoka bajeti ya taifa. Hata hivyo, wachumi na wakosoaji wamehoji ni kwa kiasi gani mgawanyo huo umekamilika kiuhalisia, wakionyesha dhamana, mikataba ya umma na mikopo ambayo hatimaye inaunganishwa na fedha za umma.

Alama kadhaa za kipekee sasa zinachora sura ya anga ya mji. Iconic Tower ulioko katika eneo la fedha na biashara unaelezwa kwa mapana kuwa jengo refu kuliko yote barani Afrika, huku Msikiti wa Al-Fattah Al-Alim na Kanisa Kuu la Kuzaliwa kwa Kristo — lililofunguliwa mwezi Januari 2019 na linalohesabiwa miongoni mwa makanisa makubwa zaidi Mashariki ya Kati — yakichora usanifu wa kidini wa mji. Njia pana ya watembea kwa miguu mbele ya majengo ya serikali, jengo la pembe nane la Wizara ya Ulinzi, vyuo vikuu vipya, mji wa sanaa na utamaduni, na mlingoti mrefu wa bendera vinakamilisha taswira ya kwanza iliyokusudiwa kuwa ya fahari.

Uhamishaji wa serikali umefanyika kwa hatua zilizopangwa kwa makusudi. Baada ya miaka ya ujenzi na majaribio ya uendeshaji, wizara zilianza kuhamishia wafanyakazi wao katika eneo la serikali hatua kwa hatua, zikianza na makundi ya majaribio ya watumishi kabla ya kupanua uhamisho. Vikao vya Baraza la Mawaziri, mikutano ya Bunge na majukumu ya urais navyo vimehamia mashariki taratibu. Uhamisho huu unahusisha makumi ya maelfu ya wafanyakazi, mipango mipya ya mishahara na usafiri, pamoja na mabadiliko ya kidijitali katika taratibu za kazi ambayo maafisa wanayawasilisha kama fursa ya kuboresha utawala wenyewe, si kubadilisha anwani yake tu.

Kwa kuwa wafanyakazi wengi bado wanaishi Cairo Kubwa, usafiri ndio mtihani wa kila siku wa mradi huu. Treni nyepesi ya umeme inaunganisha mji na kituo cha mabadiliano cha Adly Mansour, ambapo hukutana na njia ya tatu ya treni ya chini ya ardhi ya Cairo; treni ya reli moja iitwayo monoreli inajengwa ili kuunganisha mashariki mwa Cairo na mitaa ya mji mkuu mpya. Aidha, mji unahudumiwa na mabasi ya mikoa na mtandao wa barabara unaozidi kupanuka, huku mipango ya treni za mwendo kasi ikiwa mezani. Kwa wanaosafiri kila siku, gharama ya safari na muda wake vinabaki kuwa ukweli wa maamuzi katika maisha yao.

Gharama ndipo mjadala uliothibitishwa unapopamba moto zaidi. Makadirio yaliyozunguka kwa miaka mingi kuhusu ujenzi kamili yanafikia makumi ya mabilioni ya dola, na hakuna takwimu za mwisho zilizokaguliwa zilizotangazwa hadharani. Wakosoaji — wakiwemo wachumi wa Kimisri na sauti za upinzani — wameuliza iwapo taifa lenye mzigo mzito wa deni la nje linapaswa kuweka mji mkuu mpya mbele ya kuboresha miji iliyopo, shule na hospitali. Wanaounga mkono wanajibu kuwa mauzo ya ardhi ndiyo yanayogharamia kazi hiyo na kwamba mradi unavutia uwekezaji. Huu ni mvutano wa kweli unaoendelea, na unastahili kueleweka kama ulivyo.

Wapangaji wa miji wanaibua maswali yanayovuka suala la fedha: Je, kuvuta serikali na biashara kuelekea mashariki kutaifanya Cairo ya kihistoria ipoteze uhai wake, au kutaipunguzia mzigo kiasi cha kuruhusu kukarabatiwa kwa moyo wake wa urithi? Je, mji uliopangwa kuzunguka barabara pana na makazi yaliyozungushiwa kuta unaweza kukuza maisha ya mitaani yanayoipa miji ya Misri uchangamfu wake? Na maji, huduma na nyumba za bei nafuu vitapatikanaje jangwani kwa kiwango kikubwa kama hiki? Hukumu ya muda mrefu kuhusu mradi huu itategemea majibu ya maswali haya.

Historia inatoa mifano inayotofautiana. Miji mikuu iliyojengwa kwa madhumuni maalum kama Brasília, Islamabad, Abuja na Astana ilichukua miongo kadhaa kugeuka kutoka vituo vya kiutawala kuwa miji hai, na baadhi yao haikukamilisha mabadiliko hayo kamwe. Mji mkuu mpya wa Misri tayari unatekeleza jukumu lake kama makao ya utawala; lakini iwapo utakuwa mahali ambapo mamilioni ya watu wanaishi, wanafanya kazi na kujihisi ni wao kweli, hiyo ni hadithi itakayojifunua kwa kipindi cha kizazi kizima. Hadi wakati huo, hitimisho la haki zaidi ni kwamba mji upo, uhamisho unaendelea, na mjadala kuhusu gharama zake na vipaumbele vyake bado unaendelea.