Doğruluk Kontrolü Yöntemi

Neyi kontrol ederiz

Bir iddiayı; doğrulanabilirse, etkileyecek kadar yayılmışsa ve sonuç doğuruyorsa ele alırız — insanlar ona göre davrandığında: para harcandığında, ilaç alındığında, dilekçe verildiğinde, oy kullanıldığında.

Görüşleri, öngörüleri, inanç ve beğeni meselelerini kontrol etmeyiz. «Hükümet başarısız» hiçbir kanıtın çözemeyeceği bir görüştür; «hükümet harcı şu tutara çıkardı» kanıtın çözebileceği bir iddiadır.

Nasıl doğrularız

• Birincil kaynağa döneriz: resmî gazetedeki yasa metnine, kurumun kendi sitesindeki açıklamaya ya da veriyi üretenin yayımladığı hâline.
• Rakamları en güncel resmî yayınla karşılaştırır ve tarihini belirtiriz — geçen yıl doğru olan bir rakam bugün yanlış olabilir.
• Bir görselin ya da videonun ne zaman ve nerede çekildiğini, gösterdiği söylenen şey hakkında hüküm vermeden önce izleriz.
• İddianın atfedildiği kurumdan görüş isteriz ve yanıt gelmediğinde bunu belirtiriz.
• Dayandığımız her kaynağın bir kopyasını, sonradan kaldırılma ihtimaline karşı arşivleriz.

Hükümler

• Doğru — iddia, özünde ve temel ayrıntılarında gerçekle örtüşüyor.
• Kısmen doğru — çekirdeği doğru, ancak tabloyu değiştiren bir abartı ya da eksiklik taşıyor.
• Yanıltıcı — tek tek olgular doğru, ancak dizilişleri veya eksik bağlam yanlış bir sonuca götürüyor.
• Yanlış — iddianın dayanağı yok ya da belgelenmiş bir kanıtla çelişiyor.
• Bağlamından koparılmış hiciv — kaynağı açıkça hiciv olan bir içerik, kaynağından koparılıp haber diye yayılmış.

Hükümle birlikte ne yayımlarız

Her doğrulama içeriği; iddiayı dolaşımdaki hâliyle, hükmü, o hükme götüren kanıtları ve bu kanıtların kaynaklarını ortaya koyar. Okurdan bize inanmasını istemeyiz — hükme kendisi varabilsin diye yeterince veri sunarız.

Bir hüküm yanlış çıkarsa

Yanlışlığı gösterilen bir hüküm alenen yeniden ele alınır: içeriği düzeltir, başında neyin neden değiştiğini belirtir ve silmeyiz. Bir hükümden dönmek burada duyurulan bir olaydır, sessiz bir düzenleme değil.

Yanıldığımızı düşünen herkes, elindeki kanıtla birlikte Vatandaşın Sesi sayfasından bize yazabilir.