“Nawwaların takvimin önceden bildiği sabit tarihleri var” iddiası yanıltıcı: Mevsim gerçek, tarih bilimsel değil
Her kasımda aynı tablo telefonlara düşüyor: Miknasa 16 Kasım, Qasim 4 Aralık; sanki yağmurun takvimde yazılı bir randevusu var. Mısır Genel Meteoroloji Kurumu, nawwalar için sabit bir bilimsel tarih olmadığını, adların halk adı olduğunu söylüyor. Tablonun kaynağı iki kurum arasında değişiyor; hiçbirinin sitesinde göremedik. İddiayı çürütüyor, mirasın değerini koruyor, nasıl doğrulayacağınızı anlatıyoruz.

Her yıl bu günlerde İskenderiye, Dimyat, Port Said ve Reşid’deki insanların telefonlarına aynı görüntü düşüyor: denizden miras kalan adlardan ve dikkat çekici bir özgüvenle yazılmış tarihlerden oluşan bir tablo. Miknasa (“Süpürge”) 16 Kasım, dört gün; Miknasa’nın devamı 22 Kasım, dört gün; Qasim 4 Aralık, beş gün; el-Feyda es-Sagıra (“Küçük Sel”) 19 Aralık, beş gün. Birçok kişi haftalarını bu tabloya göre düzenliyor: esnaf malını yerden kaldırıyor, aileler kıyıya yapacakları yolculuğu erteliyor, bir baba tabloda yazan tarihten önce gider rögarını yokluyor, gündelikçi işçi hangi günlerde iş bulamayabileceğini hesaplıyor. Bu satırları bugün, 16 Kasım’da okuyorsunuz; dolaşımdaki tablonun Miknasa için gösterdiği tarih de tam olarak bu.
Burada çürüttüğümüz iddia, sosyal medya sayfalarında ve aile gruplarında dolaşan haliyle şu: “Nawwaların takvimin önceden bildiği sabit tarihleri var.” Hükmümüz: yanıltıcı. Hükmün sınırları, hükmün kendisi kadar önemli. Bu hüküm yalnızca takvim doğruluğuna ilişkin; nawwa mevsiminin varlığını tartışmıyor. Kuzey kıyılarımızda yılın soğuk yarısında kararsız havanın görüldüğü mevsim gerçek ve herkesçe bilinen bir olgu; bu adları doğuran balıkçı deneyimi de saygıyı hak ediyor. Yanıltıcı olan, miras kalmış bir denizcilik takvimini hava durumu bültenine benzer bir şeye dönüştürmek ve ona, kimsenin önceden sahip olamayacağı gün ve süre hassasiyeti yüklemek.
Bu çürütmenin yayımlanmış dayanağı, Mısır Genel Meteoroloji Kurumu’nun Maspero sitesinde 29 Eylül 2026’da yayımlanan açıklaması. Açıklamayı, kurumun Uzaktan Algılama Merkezi Müdürü Dr. Eman Shaker yaptı. Shaker açıkça “nawwaların başlangıcı için sabit bir bilimsel tarih yoktur” dedi ve meselenin takvime değil, hava durumunun gelişimine bağlı olduğunu söyledi. Nawwa sözcüğünün kendisinin “bilimsel bir meteoroloji terimi değil, halk arasında yaygın bir ifade” olduğunu, balıkçıların kararsız hava dönemlerini anlatmak için kullandığını belirtti; “es-Salibiyye” ve “el-Miknasa” gibi adların halk adları olduğunu, “alçak basınçların resmi bir sınıflandırması” olmadığını ekledi. Geleneksel sayıma göre “yaklaşık 14 nawwa” bulunduğunu, bu nawwa mevsiminin Kasım ortasında Miknasa ile başlayıp Mart’ta el-Avve ile bittiğini de belirtti. Söylenen şey sabit bir bilimsel tarihin bulunmadığı; nawwaların gerçekte karşılığı olmadığı değil. İki ifade arasındaki fark büyük.
Dolaşımdaki tablo ile geleneksel sayım aynı kökten geliyor. Kurum, halk arasındaki sayımı kuşaktan kuşağa aktarıldığı biçimiyle anlatıyor: Kasım ortasındaki Miknasa’dan Mart’taki el-Avve’ye kadar yaklaşık 14 nawwa. Al-Watan gazetesinin 25 Ekim 2021’de yayımladığı tablo da bu pencerenin içinde tam olarak aynı sayıyı sıralıyor: 16 Kasım’daki Miknasa’dan 24 Mart’taki Avve ve Berdü’l-Acuze (“Kocakarı Soğuğu”) nawwasına kadar. Tablo ayrıca bu pencerenin dışında kalan dört nawwa daha ekliyor: 23 Nisan’da el-Hamasin, 18 Haziran’da en-Nukta, 30 Eylül’de Riyahu’s-Salib ve 20 Ekim’de Riyahu’s-Salibiyye. Yani 14 ile 18 sayıları çelişmiyor; tablo da halk arasındaki sayım da tek bir kaynaktan, denizcilerin belleğinden çıkıyor. Değerinin sınırı da burada: aktarılan deneyimin birikimi bu, belirli bir yıl için tarih üretebilecek bir gözlemin ya da hesabın ürünü değil.
Tablonun kaynağı üzerinde durmak gerekiyor. Al-Watan bu tarihleri ve süreleri 14 Kasım 2020’de ve 6 Kasım 2024’te İskenderiye Liman İdaresi’nin resmi sitesine atfederek yayımladı; aynı tarihleri ve süreleri 25 Ekim 2021’de bu kez Mısır Deniz Seyrüsefer Güvenliği Kurumu’na atfederek yayımladı. İçerik aynı, atıf yapılan kurum değişiyor. Dürüstçe söylemeliyiz: tabloyu iki kurumun sitesinde de görmedik, İskenderiye Liman İdaresi’nin sitesi de doğrulamaya çalıştığımızda açılmadı. Elimizde basının bu kurumlara dayanarak aktardıkları var, kendi gözümüzle gördüğümüz bir belge yok. Bu da hükmün bir parçası: bir denizcilik takvimi, seyrüsefer bilgi panosunda yer bulabilir, tahmin bülteninde değil; bir vatandaşın belirli bir günde vereceği kararın dayanağı da olamaz.
Peki meteoroloji gerçekte neyle ilgileniyor? Kurum aynı açıklamada mesleki dilini ortaya koydu: alçak basınçlar, cepheler, hava kütleleri, rüzgâr sistemleri ve yağış. Bunlar, o haftaki atmosfer durumuna göre oluşan, hareket eden ve zayıflayan sistemler. Saatlerce sürebilir, günlerce uzayabilir; bir bölgenin üzerinden geçerken komşu bölgeyi birkaç kilometre farkla ıskalayabilir. Takvime kazınmış bir randevunun olmaması bundan: olay tarihi değil hava sistemini izler. Bir takvim en iyi hâlinde yılların deneyiminin özetidir, tek bir yılın randevusu değil.
Kurum aynı açıklamada dikkate değer bir mevsimsel farkı da ekledi. Sonbahardaki hava koşullarının nitelikleri kıştakinden farklı: sonbaharda Akdeniz nispeten sıcak kalıyor, bu da kararsızlık, gök gürültülü bulutlar ve yerel olarak şiddetli yağış ihtimalini artırıyor; kışın ise alçak basınç ve cephe ihtimali yükseliyor. Doğu Akdeniz literatürü de bu tür durumların adlarıyla değil, hava sistemleriyle okunduğunu doğruluyor. Kıbrıs’taki ani sel olaylarını inceleyen ve Advances in Science and Research dergisinde 2008’de yayımlanan bir çalışma, 1994 ile 2006 arasındaki 43 olayı analiz etti; onları hazırlayan koşulların ya bir alçak basınç ya da konvektif türden bir durum olduğunu saptadı. Olayları, kısa süreli ve izole kararsızlık olayları ile daha geniş ve daha uzun süreli bir alçak basınca bağlı olaylar olarak sınıflandırdı. Çalışma nawwalardan da onların adlarından da söz etmiyor; olayı doğuran hava sisteminden söz ediyor.
Bu yazı yayımlanma gününden önce kaleme alındığı için açıkça söylüyoruz: İskenderiye’de, Dimyat’ta ya da başka bir yerde bugün veya yarın havanın nasıl olacağını bilmiyoruz, bilmemiz de mümkün değil; belirli bir nawwanın geldiğini ya da gelmediğini de söylemiyoruz. Bu satırlarda yağmur vaat etmiyor, rüzgâr konusunda uyarmıyoruz. Tek başvuru kaynağı, Mısır Genel Meteoroloji Kurumu’nun belirli hava durumları için yayımladığı bülten ve uyarılardır. Kurumun çalışmasını, Genel Meteoroloji Kurumu’nun Yeniden Düzenlenmesi Kanunu’nu çıkaran 2023 tarihli ve 25 sayılı Kanun düzenliyor; kanun 21 Mayıs 2023’te çıkarılıp yayımlandı ve ertesi günden itibaren yürürlüğe girdi. Basın haberleri, kurumun Mısır’daki meteoroloji hizmetlerine ilişkin yetkisini bu kanuna dayandırıyor. Kanuna madde numarası ve yaptırım belirtmeden değiniyoruz; kanun metnini kendimiz açamadığımızı da belirtmeliyiz. Takvimden tarih veren hiçbir tablo ya da sayfa, hava durumu raporunun kaynağı değildir.
Hükmümüz hakkaniyetli olsun diye, bu hikâyedeki doğru payı da söylüyoruz. Yılın soğuk yarısı, kuzey kıyılarımızda yağmur mevsimidir; Akdeniz’e kıyısı olması nedeniyle, tam ortasında İskenderiye’nin bulunduğu kıyı şeridi bundan iç bölgelere göre daha büyük pay alır. Tekneleri durduran ve alçak sokakları su basan kararsızlık, tarihleri ve şiddeti değişse de her yıl yinelenen bir gerçektir. Bunun tarihiyle belgelenmiş örnekleri de var; bunlardan biri, Al-Ahram Gate’in 10 Aralık 2025’te Dimyat’taki Azbet el-Burc Balıkçılar Derneği’nin bir üyesinin sözlerine dayanarak yayımladığı haber: rüzgârın şiddetlenmesi ve dalgaların yükselmesiyle küçük ve orta boy balıkçı teknelerinin tamamen durduğu, boğazdan çıkmalarının engellendiği, avın nawwanın etkisi ve deniz güvenliği işaretleri sona erdikten sonra yeniden başlayacağı bildirildi. Dimyat Limanı Medya Merkezi ise limanın etkilenmediğini açıkladı. Tarihe dikkat edin: 10 Aralık; tablonun Qasim nawwası için gösterdiği 4 Aralık değil. Bu, kendi günü ve yılı olan bir örnek; bu yıl için yapılmış bir tahmin değil.
Üstelik miras kalan takvimin, bu çürütmenin yadsımadığı bir değeri var. Bu adları koyan balıkçılar geçimlerini düzenliyor, uydunun da bültenin de olmadığı bir çağda deniz, renk ve rüzgâr okumakla geçen yılların özetini çocuklarına bırakıyorlardı. Bir haftaya Miknasa diyen kişi, yılın bu zamanında sık sık süpüren ve denizi çalkalayan bir rüzgârın estiğini kısaca anlatıyor. Bu bir iklim özeti; randevudan çok genel bir ortalamaya yakın. Ortalama ile randevu arasındaki fark, burada söylediğimiz her şeyin özü. Bu mirası inkâr eden ya da onunla alay eden de, onu hava durumu bültenine çeviren kadar yanılıyor.
Bu karışıklığın bedelini insanlar iki yönde ödüyor. Birincisinde esnaf, yazılı tarihi bekliyor ve ondan önce önlem almıyor; tabloda adı olmayan bir haftada bir hava olayı geldiğinde hazırlıksız yakalanıyor. İkincisinde bazıları tabloyu bir gerçek gibi ele alıyor: gününü aksatıyor, yolculuğunu iptal ediyor, tarih geldi diye gereksiz düzenlemelere para harcıyor; sonra gün sakin geçiyor ve ciddi uyarılar ileride gözünde değerini yitiriyor. Yanlış alarm ile yanlış güvence tek bir hatanın iki yüzü: kararı bültenden değil, takvimden almak.
Bize ya da önünüze gelen görüntüye inanmak zorunda kalmamanız için pratik bir doğrulama yolu şöyle. Önce sözün atfedildiği kurumu bulun ve kurumun kendi sitesini açın. Tablo orada yoksa atıf doğrulanmış sayılmaz; bir yıl bir kuruma, başka bir yıl başka bir kuruma atfedilmiş olduğunu görürseniz bu tek başına durup düşünmek için yeterlidir. İkinci olarak rakamın neye dayandığını sorun: gözlem ve hesaba mı, yoksa nesilden nesile aktarılan bir takvime mi? Bizim durumumuzda yanıt kurumun kendisinden geliyor: halk adları var, sabit bir bilimsel tarih yok. Üçüncü olarak yayım tarihine bakın; Kasım’da dolaşıma giren pek çok şey, her sonbahar geri dönen eski yazıların ekran görüntüsüdür. Dördüncü olarak iki ifadeyi birbirinden ayırın: yılın bu zamanının yağışlı olduğunu söyleyen bir takvim ile önümüzdeki saatlerde ne beklendiğini söyleyen bir bülten. Birincisi kültürdür; yalnızca ikincisi karara dayanak olur.
Bu adlar yerli yerinde kalıyor: denizle yaşamış bir kentin belleği ve soğuk aylarda yağmurun geleceğini hatırlatan genel bir mevsimsel uyarı olarak. Çatıyı, oluğu ve gider rögarını hazırlamak da bu durumda tabloda yazılı bir güne ertelenecek değil, ilk hava olayından önce yapılacak mevsimlik bir iş olur. Günün kendi kararına, yani yolculuğa çıkıp çıkmamaya, tekneyi denize indirip indirmemeye, malı yerden kaldırıp kaldırmamaya ya da bir çocuğu çabuk su alan bir yoldan okula gönderip göndermemeye gelince, tek kaynak Mısır Genel Meteoroloji Kurumu’nun o günkü bülteni ve uyarılarıdır. Dedelerimiz denizi kendi gözleriyle okudu, çünkü gözlerinden başka bir şeyleri yoktu; bugün onların sahip olmadığı imkânlara sahibiz ve onları kullanmak, onlara vefanın bir yoludur.
İlgili Haberler

“Soğuk algınlığı iğnesi nezleyi iyileştirir” iddiası yanlış: çalışmalar damarın “gücü” hakkında ne söylüyor?
“Bırak hapı, bir iğne yaptır, ayağa kalkarsın” tavsiyesi her yıl ilk soğukla birlikte yeniden dolaşıma giriyor. İki iddiayı inceledik: “soğuk algınlığı iğnesi”nin nezleyi iyileştirdiği ve iğnenin doğası gereği haptan güçlü olduğu. Hüküm: yanlış. Kanıt, dolaşımdaki karışımın bileşiminde, damar yolunu ağızdan tedaviyle karşılaştıran randomize çalışmalarda ve Mısır’ın resmî kılavuzunda yatıyor. İlacın veriliş yolunu yalnızca doktor belirler.
22 Kasım 2026 · 9 dk okuma

“Kargonuz beklemede, bilgilerinizi bağlantıdan güncelleyin” mesajı hesabınızı güncellemez, başkasına açar
Kargonuzun beklemede olduğunu ya da bilgilerinizin güncellenmesi gerektiğini söyleyen, çözümü tek bir bağlantıda gösteren kısa mesaj. İncelediğimiz iddia: bilgilerinizi bağlantıdan güncellemenizi isteyen mesaj, postanenin ya da bankanın resmî mesajıdır. Hüküm: yanlış. Mısır Posta Kurumu bu tür talepte bulunmadığını açıkladı, Merkez Bankası da bağlantılara ve doğrulama kodu paylaşmaya karşı uyarıyor.
11 Kasım 2026 · 8 dk okuma

‘Grip aşısı grip yapar’ mı? Mevsimsel aşının içinde gerçekte ne var?
Sonbaharın ilk soğuğuyla ve okulların açılmasıyla birlikte aynı cümle geri döner: ‘Aşı oldum, bir hafta sonra da hastalandım.’ Bu yazıda tek bir iddiayı mercek altına alıyoruz: mevsimsel grip aşısı hastalığı bulaştırır mı? Sonuç: asılsız. Bunun nedeni aşının bileşiminde, vücudun bağışıklık kazanması için gereken iki haftalık sürede ve suçu haksız yere üstlenen diğer kış virüslerinde gizli.
1 Kasım 2026 · 7 dk okuma