Je, Ukuta Mkuu wa China Unaonekana Kutoka Mwezini? Wanaanga Wametoa Jibu la Mwisho

Dai hili hujitokeza katika vitabu vya shule, katika vipindi vya mashindano na katika mazungumzo ya mezani yenye ujasiri katika kila bara: Ukuta Mkuu wa China, kama tunavyoambiwa, ndilo jengo pekee lililojengwa na binadamu linaloonekana kutoka Mwezini kwa macho matupu — au, katika toleo lililolainishwa, linaloonekana “kutoka angani”. Ni madai machache yanayorudiwa kwa uhakika kama huu, na ni machache yanayoweza kuthibitishwa kwa urahisi kiasi hiki, kwa sababu binadamu walisimama kweli juu ya uso wa Mwezi na wamekuwa wakizunguka Dunia kwa miongo kadhaa. Ushuhuda wao, ukiungwa mkono na kanuni rahisi za mwanga na macho, hauna utata — nao unasema kinyume chake.

Jambo la kushangaza zaidi kuhusu hadithi hii ni umri wake: ilizaliwa muda mrefu kabla ya mtu yeyote kuweza kuruka. Tangu karne ya kumi na nane, mtaalamu wa mambo ya kale wa Kiingereza William Stukeley alidhania katika barua yake kwamba ukuta huo huenda ukaonekana kutoka Mwezini, na waandishi wa karne ya kumi na tisa wakaurudia usemi huo wa kuvutia. Katika karne ya ishirini, mfululizo maarufu wa “Ripley's Believe It or Not!” uliueneza kwa mamilioni ya wasomaji. Roketi zilipopatikana hatimaye, “ukweli” huo ulikuwa tayari umeshika mizizi katika vitabu vya shule — kisia kuhusu anga kilichotolewa na mtu aliyeketi kwenye kiti cha starehe, karne kadhaa kabla ya safari za angani.

Tuanze na Mwezi, ulioko umbali wa takribani kilomita 384,000. Kutoka umbali huo, Dunia nzima huonekana yenye ukubwa wa ukucha wa kidole gumba wakati mkono umenyooshwa: duara linalong'aa la buluu na weupe ambapo wanaanga waliweza kutofautisha bahari, mabara na mawingu yanayozunguka — lakini si kitu chochote kilichojengwa na mkono wa binadamu. Wanasayansi wametoa mfano hai wa kipimo kinachohitajika: kuutambua Ukuta Mkuu wa China kutoka Mwezini ni sawa takribani na kuuona unywele mmoja wa binadamu kutoka umbali wa zaidi ya kilomita tatu.

Wale waliokuwa katika nafasi bora zaidi ya kujua walisema wazi. Wanaanga wa Apollo waliosafiri hadi Mwezini waliripoti kwamba hakuna jengo lolote la binadamu linaloweza kuonekana kutoka huko; Alan Bean wa Apollo 12 aliueleza mwonekano huo kama tufe zuri la mawingu meupe, bahari ya buluu na mabaka ya jangwa la njano, bila kitu chochote cha kutengenezwa na binadamu kinachoweza kutambulika katika umbali huo. Watu kumi na wawili walitembea juu ya uso wa Mwezi na wengine wengi waliuzunguka; hakuna hata mmoja aliyesema aliuona ukuta huo. Katika toleo la “kutoka Mwezini” la dai hili, ushuhuda ni wa pamoja bila mgawanyiko.

Je, vipi kuhusu obiti ya chini ya Dunia, kwenye kimo cha kilomita 400 tu, ambako Kituo cha Kimataifa cha Anga za Juu hupita? Hapa ni muundo wa ukuta wenyewe unaolishinda jicho. Sehemu yake kubwa haizidi upana wa mita tano hadi tisa — nyembamba kuliko barabara nyingi kuu — nao ulijengwa kwa udongo na mawe ya eneo lenyewe, hivyo rangi yake huyeyuka ndani ya safu za vilima anazozifuata. Kuonekana kwa jengo lolote kutoka juu hutegemea upana wake na tofauti yake na mazingira yanayoulizunguka, na ukuta huu hauna lolote kati ya hayo. Barabara, viwanja vya ndege na mabwawa, vikiwa vipana zaidi na vyenye mng'ao zaidi, kwa kweli ni rahisi zaidi kuvitambua.

Ushuhuda wa mwisho kabisa ulikuja mwaka 2003 kutoka kwa Yang Liwei, mwanaanga wa kwanza wa China, baada ya kuizunguka Dunia akiwa ndani ya chombo cha “Shenzhou 5”. Alipoulizwa swali ambalo taifa lake zima lilitaka jibu lake, alijibu kwa uaminifu kwamba hakuweza kuuona ukuta huo. Jibu lake liliibua mjadala mkubwa nchini China hasa kwa sababu dai hilo lilikuwemo katika vitabu vya shule vya China, nalo likachochea mjadala wa hadhara kuhusu kuvirekebisha. Wanaanga wa Kituo cha Kimataifa cha Anga za Juu wameupiga picha ukuta huo — lakini kwa lenzi zenye nguvu za kukuza na wakijua kwa usahihi mahali pa kutazama, na hilo ni jambo tofauti kabisa na kuuona kwa macho matupu.

Kwa nini hadithi hii imedumu kiasi hiki? Kwa sehemu kwa sababu inapendeza masikio: inalitunuku jengo ambalo kweli ni la kuvutia cheo ambacho hakuna mshindani anayeweza kukipinga. Kwa sehemu kwa sababu ilizunguka kwa karne mbili nzima kabla ya mtu yeyote kuweza kuipima, hivyo ikaganda na kuwa “maarifa ya kawaida”. Na kwa sehemu kwa sababu usemi “inaonekana kutoka angani” una utata unaofaa kwa urahisi — kutoka obiti ya chini vya kutosha, katika mwanga mzuri kabisa, na kwa macho yaliyozoezwa, mtu anaweza kubishana milele kuhusu kuonekana kwa nusu nusu. Toleo la Mwezi, hata hivyo, halikubali mabishano hata kidogo.

Toleo la kweli la swali hili lina jibu zuri zaidi. Kile ambacho wanaanga huona kwa hakika kutoka obitini kwa macho matupu ni pamoja na fukwe na miji wakati wa mchana, na usiku mitandao ya taa za miji inayometameta — hayo ni miongoni mwa mandhari yanayopigwa picha zaidi kutoka kituo cha anga za juu. Wamisri wana fahari ya pekee hapa: Bonde la Nile na Delta yake usiku, vikiwa vinang'aa kwa mwanga katikati ya giza la jangwa, huunda mojawapo ya mandhari maarufu zaidi katika upigaji picha wa obiti, na mara nyingi hufananishwa na ua la yungiyungi linalong'aa. Vitu vipana, vyenye mng'ao na tofauti kubwa ndivyo jicho hunasa — si ukuta wenye upana wa mita tisa.

Miongoni mwa kazi nyingine za binadamu zinazoonekana au zinazoweza kupigwa picha kutoka obitini katika hali nzuri ni mashamba makubwa ya vitalu vya kioo huko Almería nchini Uhispania, yanayoonekana kama kibaka chepesi kinachong'aa ufukweni; viwanja vikubwa vya ndege; mabwawa makubwa na hifadhi za maji; na visiwa bandia vilivyo mbele ya Dubai. Somo la orodha hii ni moja na thabiti: eneo na tofauti ndiyo yenye maana, si urefu. Jengo linalonyooka kwa maelfu ya kilomita lakini lenye upana wa mita chache hutoweka tu, kama vile uzi mrefu na mwembamba unavyotoweka juu ya zulia lenye michoro unalolitazama kutoka upande wa pili wa chumba.

Hukumu, basi: dai hili si sahihi katika matoleo yake yote mawili. Kutoka Mwezini hakuna jengo lolote la binadamu linaloonekana kabisa — wanaanga waliokwenda huko wote wanakubaliana, na kanuni za mwanga zinathibitisha jambo hilo kihisabati. Na kutoka obiti ya chini ya Dunia, Ukuta Mkuu wa China unasimama, kwa hali bora kabisa, kwenye ukingo wa kuonekana kwa macho matupu, na mwanaanga wa kwanza wa China mwenyewe aliripoti kwamba hakuweza kuuona. Ni nadra dai kupimwa kwa njia ya moja kwa moja zaidi kuliko kuwatuma binadamu hadi mahali penyewe pa kutazamia — nalo lilifeli mtihani huo.

Hakuna lolote kati ya haya linalopunguza thamani ya ukuta wenyewe. Tafiti rasmi za China kuhusu urithi zinakadiria matawi na sehemu zake nyingi kuwa zaidi ya kilomita elfu ishirini — mfumo wa ulinzi uliojengwa na kujengwa upya kwa takribani miaka elfu mbili, na mojawapo ya mafanikio makubwa zaidi ya ujenzi katika historia ya binadamu. Hauhitaji hadithi za kubuni. Kwa kweli, ukweli wenyewe hubeba funzo la unyenyekevu zaidi: kutoka kimo cha mamia machache tu ya kilomita, karibu kila kitu ambacho binadamu amejenga huyeyuka ndani ya uso wa sayari — wazo lenye manufaa kwa kiumbe kinachopenda kukadiria kupita kiasi jinsi kinavyoonekana.