Kabla ya Giza Kulikuwa na Saqqara na Dahshur: Safari ya Siku Moja Nchini Misri
Piramidi hazikuzaliwa zikiwa kamili. Huko Saqqara, jiwe lilijifunza kusimama juu ya mastaba sita; huko Dahshur, piramidi moja iliinama katikati kabla jirani yake, Piramidi Nyekundu, kusimama wima. Mwongozo wa vitendo kwa safari ya siku moja hadi jengo kongwe zaidi la mawe nchini Misri na piramidi yake ya kwanza kamili, ukiwa na masaa ya kufunguliwa, bei za tiketi na vidokezo vya kushuka chini ya ardhi.

Dakika chache tu za kusimama karibu na ukuta wa eneo la Mfalme Djoser huko Saqqara, katika asubuhi tulivu ya vuli, zinatosha kuona tukio lile lile likijirudia mbele yako: familia kutoka Cairo inayoshuka kutoka garini mwao chini ya saa moja baada ya kuutoka msongamano wa jiji. Hewa ni kavu na safi, harufu ya mchanga inatangulia kila kitu, na ukimya ni mkubwa kiasi kwamba sauti za watoto zinarudi kama mwangwi kutoka kwenye jiwe. Mmoja wa watoto anainua kidole na kuanza kuhesabu kwa sauti: moja, mbili, tatu... sita. Mastaba sita za mawe zimekaa moja juu ya nyingine kama ngazi ambayo mtu alipanda kuelekea angani kisha akasahau kushuka. Baba anafungua mdomo wake kueleza, kisha anagundua kuwa hajui hata pa kuanzia.
Na mwanzo sahihi ni huu: piramidi hazikuzaliwa zikiwa kamili. Tumezoea sana taswira ya piramidi tatu za Giza zenye pembe nyofu hadi watu wengi wakadhani kuwa Wamisri wa kale waliamka asubuhi moja na kujenga piramidi kamili mara ya kwanza. Ukweli ni kwamba umbo tunalolijua leo ni matokeo ya safari ndefu ya majaribio: ilianzia Saqqara kwa jiwe likijifunza kusimama mastaba juu ya mastaba, ikapita Dahshur ambako piramidi iliinama katikati yake, uwezekano mkubwa kwa sababu ya hitilafu ya kimuundo iliyotishia uthabiti wake, kabla ya hatimaye kunyooka katika piramidi ya tatu umbali wa hatua chache tu. Anayetembelea Saqqara na Dahshur kwa siku moja hatembelei makaburi mawili tu, bali anasoma sura mbili zinazofuatana za daftari la majaribio lililoachwa wazi chini ya jua.
Sura ya kwanza inaitwa Netjerikhet, ajulikanaye zaidi kama Djoser, mmoja wa wafalme wa Nasaba ya Tatu, ambaye Wizara ya Utalii na Mambo ya Kale ya Misri inaweka utawala wake kati ya mwaka 2667 na 2648 KK. Mbunifu wake alikuwa Imhotep, mtu anayehesabiwa kuwa alileta mabadiliko makubwa: kubadilisha tofali za udongo kwa jiwe litakalodumu. Piramidi ya Ngazi, kama inavyoelezwa na Wizara, imeundwa na mastaba sita zilizopangwa moja juu ya nyingine, ndizo zinazozalisha mpangilio ule wa ngazi ambao watoto wanaouhesabu leo kwa vidole vyao. Ni jengo kongwe zaidi la mawe linalojulikana katika Misri ya kale, na piramidi ya kwanza katika historia. Urefu wake ni takriban mita sitini, na umri wake unakaribia miaka elfu nne na mia saba.
Lakini eneo hili halikujengwa kuwa kaburi tu. Nyua mbili zilizotanda mbele ya piramidi zinaonyesha upya tukio la 'Sherehe ya Heb-Sed', yaani jubilii ambayo mfalme alikuwa akihuisha uhalali na nguvu zake. Katika ua wa mashariki kuna majengo dhabiti yaliyochongwa kwenye jiwe kuiga vibanda vya muda vilivyotumika katika sherehe hiyo, ili uhuishaji wa ujana wa mfalme uendelee hata baada ya kifo chake. Kwenye ncha ya eneo hilo kuna 'Kaburi la Kusini', ambalo Wizara inalielezea kuwa kaburi la ziada, la kiishara, kwa ajili ya Djoser. Kusudi lake linabishaniwa miongoni mwa watafiti, huku tafsiri moja ikisema kuwa liliwakilisha mfalme wa Misri ya Juu ili kusawazisha kuzikwa kwake Kaskazini, ingawa hakuna maelezo yaliyokubaliwa kwa uhakika. Kwa maneno mengine, jiwe hapa halikuwa nyenzo ya ujenzi tu, bali jaribio la kuufunga utaratibu mzima wa kidini dhidi ya wakati.
Piramidi hiyo ilibaki imefungwa kwa wageni kwa miaka kadhaa, kisha ikafunguliwa tena tarehe 5 Machi 2020, baada ya ukarabati uliodumu miaka kumi na minne, kuanzia 2006 hadi 2020, kwa gharama iliyotangazwa wakati huo kuwa paundi za Misri milioni 104. Kushuka kwenye njia ya chini iliyoinama ni tajriba isiyofanana na nyingine: kuta zinasogea karibu, hewa inazidi kuwa nzito, na ghafla unagundua kuwa uko ndani ya wazo lenye umri wa karne arobaini na saba.
Saqqara si Djoser peke yake. Eneo hilo hilo lina 'Serapeum', mtandao wa vichuguu vya chini ya ardhi ambako ng'ombe dume watakatifu wa Apis walizikwa, kuanzia Nasaba ya Kumi na Nane hadi kipindi cha Waptolemi. Karibu na mlango kuna Jumba la Makumbusho la Imhotep, mwanzo mzuri kwa watoto kabla ya kurejea nje kwenye jua. Kuzunguka piramidi kuna makaburi ya maafisa wakuu wa dola, miongoni mwao kaburi la Mereruka, lenye michoro ya matukio ya kila siku kama uwindaji, kulima, ufundi na muziki. Eneo lenyewe linaenea kutoka nasaba za kwanza kabisa za Misri hadi kipindi cha Kikopti, ambako mabaki ya Monasteri ya Anba Irmiya bado yapo.
Kutoka Saqqara, barabara fupi inaelekea kusini hadi Dahshur, ambako sura ya pili inaanza na Mfalme Sneferu, mwanzilishi wa Nasaba ya Nne na baba yake Khufu. Ukurasa wa Wizara kuhusu eneo hilo unasema Sneferu alichagua uwanda wa miamba wa Dahshur kujenga piramidi yake ya kwanza hapo, jaribio ambalo liligeuka kuwa kile inachokiita 'umbo lililovunjika' — tunachokijua leo kama Piramidi Iliyoinama. Hata hivyo, watafiti wengi wanamhusisha Sneferu na mradi wa awali zaidi: piramidi ya Meidum kusini mwa Cairo, aliyoibadilisha kutoka piramidi ya ngazi kuwa piramidi kamili baada ya mtangulizi wake Huni, anayeaminika kuwa aliianzisha — jambo ambalo lingefanya Dahshur kuwa jaribio lake la pili, si la kwanza. Pembe ya sehemu yake ya chini ni takriban digrii 54 (ukurasa wa Wizara wenyewe unatoa digrii 55), kisha ghafla inavunjika hadi karibu digrii 43 juu zaidi, hivyo piramidi inaonekana, kwa yeyote anayesimama mbele yake, kana kwamba ilibadilisha mawazo yake katikati ya ujenzi. Ni majengo machache sana katika usanifu wa Misri ya kale yanayofichua wazi kiasi hiki wakati wa kusitasita.
Kwa nini iliinama? Maelezo yanayosambaa zaidi miongoni mwa watafiti — tunayoyatoa hapa kama tafsiri inayoungwa mkono zaidi, si ukweli uliothibitika kikamilifu — ni kwamba jengo hilo lilikuwa likibeba uzito uliopita kiasi ulioleta hatari kwa uthabiti wake, na kuwalazimu wajenzi kupunguza pembe ili kupunguza mzigo na kuokoa kile kilichokwishajengwa, tafsiri inayoungwa mkono na ukurasa wa Wizara wenyewe. Watafiti wengine wanahusisha mabadiliko ya pembe na yaliyotokea Meidum, ambako gamba la nje liliteleza na sehemu ya jengo ikaporomoka, wakisema wajenzi hapa walichukua tahadhari ili kuepuka hatima ile ile. Piramidi hiyo ilifunguliwa kwa wageni Julai 2019, kwa mara ya kwanza tangu mwaka 1965, pamoja na piramidi ndogo iliyo karibu nayo ambayo baadhi ya watafiti wanaamini ilijengwa kwa ajili ya mke mkuu wa mfalme. Kuingia ndani si burudani ya kawaida: njia ya chini yenye urefu wa takriban mita themanini inaelekea kwenye vyumba viwili vya ndani.
Umbali wa hatua chache kutoka hapo kuna Piramidi Nyekundu, iliyopewa jina hilo kwa rangi ya jiwe lake inayoelekea wekundu chini ya jua. Inainuka mita 105 hivi juu ya msingi wenye upana wa mita 220 hivi, kwa pembe ya takriban digrii 43, na ndiyo piramidi ya kwanza kamili ambayo wajenzi wake walifanikiwa kuikamilisha. Kwa maneno mengine, umbo lililokuja kuwa alama ya Misri halikukamilika na kuthibitika isipokuwa hapa, baada ya majaribio mawili yaliyokwama kabla yake. Kusimama mbele yake dakika chache baada ya kuona Piramidi Iliyoinama ni kama kushuhudia somo likieleweka mbele ya macho yako: jaribio lililokwama halikuwa hasara, bali ndicho kipimo ambacho mafanikio yaliyofuata yalijengwa juu yake.
Dahshur ina zaidi ya urithi wa Sneferu. Karibu na piramidi zake mbili kuna piramidi za Ufalme wa Kati: piramidi ya Amenemhat wa Pili, piramidi ya Senusret wa Tatu ikizungukwa na makaburi ya binti za kifalme, na piramidi ya Amenemhat wa Tatu, inayojulikana kama Piramidi Nyeusi. Kinachomshangaza mgeni zaidi ni kwamba viini vyake vilijengwa kwa tofali za udongo, na leo vinaonekana kama vilima vyeusi vinavyomomonyoka, wakati jiwe la Sneferu bado limesimama imara zaidi ya miaka elfu nne na mia sita baadaye — somo tulivu la jinsi uchaguzi wa nyenzo unavyoweza kuamua hatima.
Kwa upande wa vitendo, na kufikia wakati wa kuandika habari hii, tovuti ya Wizara ya Utalii na Mambo ya Kale inaonyesha yafuatayo: Saqqara inafunguliwa kila siku kuanzia saa mbili asubuhi hadi saa kumi jioni (8:00–16:00), tiketi ya kuingia eneo hilo ni paundi za Misri 30 kwa mtu mzima wa Kimisri na 10 kwa mwanafunzi, huku kukiwa na tiketi tofauti kwa ndani ya piramidi ya Djoser (40), Kaburi la Kusini (40), Serapeum (20) na kaburi la Mereruka (20), au tiketi ya pamoja ya 120 kwa mtu mzima na 60 kwa mwanafunzi, pamoja na ada ya maegesho ya paundi 25 kwa gari binafsi au teksi. Dahshur inafunguliwa kuanzia saa mbili asubuhi hadi saa kumi na moja jioni (8:00–17:00), na tiketi yake ni paundi 10 kwa mtu mzima wa Kimisri na 5 kwa mwanafunzi. Masaa na bei hubadilika, na kuingia ndani ya piramidi kunaweza kufungwa kwa muda kwa ajili ya kazi za ukarabati, hivyo ni salama zaidi kuangalia tovuti rasmi na kuuliza kwenye dirisha la tiketi kabla ya kuondoka.
Kuna maelezo madogo yanayobadilisha siku nzima. Anza mapema, kwa sababu maeneo yote mawili yako wazi kwenye jangwa bila kivuli chochote karibu, na jua la mchana ni kali hata wakati wa vuli. Chukua maji, kofia, na viatu vizuri vya kufunga vinavyofaa, kwa kuwa ardhi ni ya mchanga na haina usawa. Njia za chini zinazoshuka ndani ya piramidi ni nyembamba, zenye mteremko na hazina hewa ya kutosha, hazifai kwa mtu mwenye tatizo la kupumua, maumivu ya mgongo au magoti, au anayeogopa maeneo finyu. Usiguse michoro, usipande juu ya mawe, na uliza kuhusu kanuni za kupiga picha, kwa kuwa zinatofautiana kutoka jengo moja hadi jingine.
Inafaa pia mgeni ajue kuwa hasimami kwenye kivutio cha kawaida cha utalii, bali ndani ya eneo lililoorodheshwa kwenye Orodha ya Urithi wa Dunia wa UNESCO tangu mwaka 1979 kwa jina 'Memphis na Eneo Lake la Makaburi — Maeneo ya Piramidi kutoka Giza hadi Dahshur', ambako mastaba za kwanza kabisa zinapatikana bega kwa bega na piramidi za ngazi, zilizoinama na kamili. Kwa maneno mengine, kile unachokiona kwa siku moja si mkusanyiko wa majengo yaliyotawanyika, bali ni mstari mmoja wa wakati unaoendelea, unaoweza kuutembea kwa miguu kutoka jaribio la kwanza hadi umbo la mwisho.
Mwishoni mwa siku, familia inaporudi kwenye gari huku mchanga ukiwa bado kwenye viatu na nyuso zikiwa nyekundu kwa jua, mtoto aliyehesabu mastaba sita atakuwa amebeba nyumbani kitu chenye thamani zaidi ya jibu la mtihani shuleni. Atakuwa amebeba wazo: kwamba kile tunachokiona leo kikiwa kamili na cha kifahari kilikuwa siku moja jaribio lililokwama, pembe yake ikavunjika katikati, kabla wajenzi wake kulirekebisha mara nyingine. Na kwamba haya yote hayako katika nchi ya mbali inayohitaji visa na tiketi ya ndege, bali ni umbali wa saa moja hivi kutoka nyumbani, kutegemea unapoishi Cairo na hali ya msongamano wa magari, na tiketi ya pamoja ya kiasi cha paundi mia moja na ishirini kwa mtu mzima inakufungulia milango ya karne arobaini na saba. Huenda inafaa kuchukua simu yako sasa hivi, si kupitia picha za piramidi, bali kuweka nafasi ya Ijumaa ijayo kwenye kalenda yako.
Habari Zinazohusiana

Siku ya Ndege Wahamiaji: Anga la Misri ni Daraja Baina ya Mabara Mawili, Korongo Wakivuka Ghuba ya Suez Kila Vuli
Jumamosi tarehe 10 Oktoba 2026 ni toleo la vuli la Siku ya Kimataifa ya Ndege Wahamiaji. Kila vuli, mamia ya maelfu ya korongo na ndege wawindaji hupita juu ya Suez, Ain Sokhna, Hurghada na Gebel El Zeit wakielekea Afrika, kilele kikiwa mwishoni mwa Agosti-Septemba na mkia hadi Oktoba. Hadithi ya msafara mkubwa wa angani juu ya vichwa vyetu, mahali pa kuushuhudia, na jinsi rada zinavyosimamisha mitambo ya upepo ili ndege wapite salama.
9 Oktoba 2026 · 7 dakika za kusoma

“Sindano ya baridi huponya mafua”: dai la uongo, na kile majaribio yanachosema kuhusu “nguvu” ya mshipa
“Achana na vidonge, chukua sindano usimame kwa miguu yako” ni ushauri unaorudi kila baridi inapoanza. Tunachunguza madai mawili: kwamba “sindano ya baridi” huponya mafua, na kwamba sindano ina nguvu kuliko vidonge kwa asili yake. Hukumu: uongo. Ushahidi uko katika mchanganyiko wenyewe, katika majaribio ya nasibu yaliyolinganisha mshipa na kinywa, na katika mwongozo rasmi wa Misri. Njia ya kutoa dawa ni uamuzi wa daktari peke yake.
22 Novemba 2026 · 9 dakika za kusoma

Muuaji Kimya Bafuni: Hatari Si Hita ya Gesi, Bali Bafu Lisilo na Uingizaji Hewa na Matengenezo Yaliyopuuzwa
Baridi ya kwanza ya kila mwaka inapoingia, kaya za Misri huwasha hita za maji za gesi na kufunga madirisha, na bafu dogo hugeuka kuwa chumba kisicho na hewa safi. Monoksidi ya kaboni haina rangi, harufu wala ladha, na dalili zake za mwanzo hudhaniwa kuwa mafua au uchovu. Hapa tunaeleza yale ambayo vyanzo rasmi vinasema kuhusu chanzo halisi cha hatari, na mpangilio sahihi wa hatua katika dakika za kwanza unaoweza kuokoa familia nzima.
21 Novemba 2026 · 8 dakika za kusoma