Yolda: Mısır Trafik Kanunu'na göre haklarınız ve yükümlülükleriniz

Mısırlı yurttaşın gündelik hayatta trafik kanunu kadar sık muhatap olduğu yasa azdır; buna karşın pek çok kişinin bu kanuna dair bildikleri, metne değil kulaktan dolma bilgiye dayanır. Buradaki çerçeve, 1973 tarihli ve 66 sayılı Kanun'la çıkarılan Trafik Kanunu ile onu izleyen değişikliklerdir; bunların başında 2008'de getirilen kapsamlı sıkılaştırma paketi gelir. Buna bir de araç kazalarına karşı zorunlu sigorta düzeni eklenir. Bu çerçeveyi bilmek sürücüyü cezadan, kimi zaman çok daha ağırından korur.

İlk temel, evraktır. Araç kullanmak, uygun sınıftan geçerli bir sürücü belgesini gerektirir; özel sürücü belgesi on sekiz yaşını doldurmamış kişilere verilmez. Aracın kendisi için de geçerli bir ruhsat şarttır. Pratikteki altın kural şudur: her iki belgeyi de daima yanınızda taşıyın. Trafik görevlisi istediğinde bunları ibraz etmek yasal bir yükümlülüktür; belgelerin yanınızda olmaması, evde eksiksiz ve geçerli dursalar bile başlı başına bir ihlaldir.

Ruhsatla bağlantılı, onsuz yenileme yapılmayan bir koşul daha vardır: araç kazalarına ilişkin zorunlu mali sorumluluk sigortası. Bu sigorta, aracın üçüncü kişilerde yol açtığı ölüm ve yaralanmaları karşılar. Söz konusu olan, karşılığı bulunmayan ek bir harç değildir; kusurlu taraf ödeme gücünden yoksun olsa bile mağdurun tazminat almasını güvence altına alan mekanizmadır ve sürücüyü de kendi gücünü aşabilecek yükümlülüklerden korur.

Aracın içinde kanun doğrudan yükümlülükler getirir: otomobil sürücüsü için emniyet kemeri, motosiklet sürücüsü için koruyucu kask zorunludur; küçük çocukların ön koltukta oturmasına izin verilmez. Kanun ayrıca sürüş sırasında cep telefonunu elde tutarak kullanmayı açıkça yasaklamıştır; bu yasağı, telefonla meşgul olmanın çarpışma olasılığını kat kat artırdığına dair sağlam uluslararası kanıtlar destekler.

Kanunda yapılan değişiklikler, araçta bulunması gereken zorunlu donanımı da öngörür: çalışır durumda bir yangın söndürücü, ilk yardım çantası ve yansıtıcı bir uyarı üçgeni; buna aydınlatma donanımının, frenlerin ve plakaların sağlamlığı eklenir. Sürücü bunlardan muayene ve yenileme sırasında sorumlu tutulur ve amaç tümüyle pratiktir: gece yolda kalmış, yansıtıcı üçgeni bulunmayan bir otomobil hem sahibi hem de yoldaki diğer kişiler için apaçık bir tehlikedir.

Hıza gelince, onu her yolda levhaların duyurduğu değerler belirler; azami sınırlar iç yollarla otoyollar arasında değişir ve ihlaller radar cihazlarıyla saptanır. Hız sınırını aşmak “şeklî” bir ihlal değildir; Mısır'da ve dünyada trafik ölümlerinin en iyi belgelenmiş nedenlerinden biridir ve iki hız arasındaki fark, kelimenin tam anlamıyla bir kırıkla sağ kalmak arasındaki fark olabilir.

Peki kaza olursa? Kanun da uygulama da adımları açıkça çizer: derhal durun, çünkü birinin yaralandığı bir kaza yerinden ayrılmak başlı başına bir suçtur; ardından yaralılara ilk yardımı ulaştırın, ambulans ve yardım çağırın; sonra polise haber verip olayla ilgili tutanak tutturun, çünkü tazminat da sigorta da bu tutanağa dayanır. Polis yolun açılmasını isterse, araçları yerinden oynatmadan önce bulundukları konumu mümkün olduğunca fotoğraflarla belgeleyin.

Bir ceza tutanağı düzenlendiğinde sürücünün yükümlülükleri kadar hakları da vardır. Kendisine yöneltilen ihlalin niteliğini öğrenmek ve cezayı resmî kanallardan, yani trafik birimlerinden ve son yıllarda sayısı hızla artan elektronik ödeme noktalarından ödemek onun hakkıdır; kapının kapalı olduğunu varsaymak yerine yetkili mercilere itiraz etmek ve ihlale karşı hukuk yoluna gitmek de hakkıdır. Süresi içinde ödemek ya da itiraz etmek, cezaların birikmesini ve yenileme işlemlerinin tıkanmasını önler.

Kanundaki yaptırımlar kademelidir: para cezasından başlar, belirli ihlallerde sürücü belgesinin geri alınmasına veya askıya alınmasına uzanır, ağır suçlarda hapis cezasına kadar varır. Bunların başında, kanunun özel bir sertlikle ele aldığı uyuşturucu ya da alkolün etkisi altında araç kullanmak gelir. Zira kanunun mantığında sürücü belgesi mutlak bir hak değil, yeterlilik ve kurallara uyma koşuluna bağlı bir izindir; yolda tehlike oluşturduğu kanıtlanan kişiden geri alınır.

Yine de güvenli bir yolu tek başına kanun yaratmaz. Birbirini doğrulayan resmî ve uluslararası istatistiklere göre trafik kazaları Mısır'da her yıl binlerce cana mal oluyor ve bunların çoğu önlenebilir nedenlerden kaynaklanıyor: hız, telefonla meşguliyet, bakımın ihmal edilmesi ve sollamada pervasızlık. Yoldaki haklarınızı bilmek sizi cezadan korur; yolun kurallarına saygı göstermek ise sizin ve sevdiklerinizin hayatını korur. Sonuçta ikisi de aynı yurttaşlığın iki yüzüdür.