Kuwatunza wazazi uzeeni: Mwongozo wa kivitendo kwa familia ya Kimisri

Kadiri huduma za afya zinavyoimarika na umri wa kuishi unavyoongezeka, taswira ya familia inayomhudumia baba au mama aliye katika miaka ya sabini au themanini imekuwa jambo la kawaida katika nyumba za Wamisri. Katika utamaduni wetu, kuwatunza wazazi ndani ya nyumba za watoto wao bado ndio kanuni na desturi; ni wema na ni shukrani. Lakini mapenzi peke yake hayatoshi kuleta uangalizi bora; hii ni kazi inayohitaji maarifa na mpangilio, vinginevyo hugeuka kutoka kuwa ibada na kuwa uchovu unaowadhuru wote.

Hatari ya kwanza inayopaswa kuzuiwa ni kuanguka, kwani ndicho chanzo kikubwa cha majeraha kwa wazee duniani kote, na mvunjiko mmoja wa mfupa wa nyonga unaweza kubadilisha kabisa mwelekeo wa maisha ya mzee. Kuifanya nyumba iwe salama huanza na hatua rahisi: ondoa mazulia madogo yanayoteleza au yabandike sakafuni, washa taa za njia za ndani usiku hasa njia ya kwenda chooni, weka vishikizo kando ya choo na ndani ya sehemu ya kuogea, tandika sakafu ya bafu kwa mkeka usioteleza, na tumia viatu vya nyumbani vilivyofungwa na imara badala ya ndara zilizo wazi.

Jambo la pili ni dawa. Wazee wengi hutumia dawa kadhaa kila siku kwa ajili ya shinikizo la damu, kisukari au moyo, na hapa ndipo makosa hujirundika: kipimo kilichosahaulika, kipimo kilichorudiwa, au dawa mbili zinazopingana. Suluhisho liko katika mpangilio: kisanduku cha dawa cha wiki kilichogawanywa kwa siku na kwa nyakati, kinachojazwa mara moja kwa wiki; orodha iliyoandikwa ya dawa zote na vipimo vyake, ihifadhiwe katika mkoba unaoandamana na mzee kwa daktari yeyote au hospitalini; na mfamasia mmoja wa kudumu anayeijua hali yake na anayeweza kutahadharisha kuhusu mgongano wowote wa dawa.

Ufuatiliaji wa mara kwa mara wa kitabibu hauwezi kukosekana: kupima shinikizo la damu na sukari nyumbani mara kwa mara na kuandika vipimo, kumtembelea daktari kwa ratiba na si wakati wa dharura pekee, na kupima macho na masikio mara kwa mara, kwani mengi yanayodhaniwa kuwa ni kudhoofika kwa akili chanzo chake halisi ni miwani iliyopitwa na wakati au upungufu wa kusikia usiotibiwa. Ni vyema pia kumuuliza daktari kuhusu chanjo zinazopendekezwa kwa wazee, kama chanjo ya homa ya mafua ya msimu.

Lishe katika uzee ina upekee wake: hamu ya kula hupungua na hisia ya kiu hudhoofika, ilhali mwili huhitaji protini zaidi ili kuhifadhi misuli. Kwa hivyo hakikisha kuna fungu la protini katika kila mlo — mayai, mtindi, jibini la qarish (jibini jeupe la Kimisri lisilo na mafuta), kunde zilizoivishwa vizuri au kuku wa kuchemsha — mkumbushe mzee kunywa maji mchana kutwa bila kusubiri kiu, na mpe chakula kwa milo midogo mingi iwapo hamu ya kula imepungua. Kupungua uzito bila kukusudia ni ishara ya tahadhari inayohitaji kumwona daktari, si kupuuzwa.

Kutembea ni uhai wa pili: kanuni ya dhahabu katika kuwahudumia wazee ni kwamba kitanda ni rafiki mdanganyifu, kwani kila siku anayoilaza mzee kitandani bila sababu humpotezea sehemu ya misuli na uwiano wake ambavyo ni vigumu kuvirejesha. Kutembea kila siku hata kwa dakika chache ndani ya nyumba au barabarani, pamoja na mazoezi rahisi ya kukaa kwa kunyoosha mikono na miguu, huhifadhi uwezo wa kujitegemea na huboresha hali ya moyo na usingizi kwa pamoja.

Afya ya nafsi na ya akili si ya thamani ndogo kuliko afya ya mwili. Upweke na kutengwa huwaangamiza wazee kama zinavyowaangamiza maradhi ya mwili. Kuzungumza nao kila siku, kuwashirikisha katika mikutano ya familia, ziara za wajukuu, na kuwaachia sala zao na mazoea wanayoyapenda kama redio, kusoma na majirani, yote hayo ni chakula cha roho. Inapasa pia kutambua kuwa huzuni ya kudumu na kupoteza hamu ya kila kitu si “uzee wa kawaida”, bali yaweza kuwa sonona inayostahili matibabu, kwani sonona ni ugonjwa unaotibika katika umri wowote.

Kuna mstari mwembamba kati ya kutunza na kutawala ambao haupaswi kuvukwa: heshima. Mzee si mtoto, na ana haki ya kushauriwa katika mambo yake na kuamua anachokula, anachovaa na wakati anaotoka nje, maadamu bado ana uwezo wa kupambanua. Kumtendea mzee kana kwamba hayupo — kuzungumza juu yake mbele yake au kumnyang’anya maamuzi yake yote — kunajeruhi nafsi yake na kuharakisha kudhoofika kwake. Kanuni ni hii: msaidie katika yale asiyoyaweza, na mwachie yote anayoyaweza.

Upande unaosahaulika mara nyingi katika mlingano huu ni mlezi mwenyewe, na mara nyingi huwa ni binti au mke wa mwana anayebeba mzigo peke yake hadi afya yake na hali yake ya kinafsi zinapoporomoka. Uchovu wa mlezi ni hali halisi inayotambuliwa kitabibu, na tiba yake ya kinga ni kugawana majukumu: ratiba iliyo wazi kati ya ndugu wa kiume na wa kike kuhusu kulala usiku, ziara, gharama na safari za hospitali, ili asiwepo mtu anayebeba peke yake kile kisichobebeka. Na yule anayeishi na wazazi ana haki ya kuungwa mkono na wote, kifedha, kivitendo na kimoyo.

Mwisho, si aibu wala si uzembe kutafuta msaada wa nje pale mahitaji yanapozidi uwezo wa familia: muuguzi anayefika nyumbani kwa sindano au kubadilisha bendeji, msindikizaji wa mchana, au mlezi aliyefunzwa katika hali zinazohitaji uangalizi endelevu. Kuomba msaada si kutelekeza; wakati mwingine ndio wema wenyewe: kuwapatia wazazi wetu uangalizi bora kuliko ule ambao mikono yetu iliyochoka yaweza kutoa peke yake, na wakati huohuo kuzihifadhi nyumba zetu zisipasuke. Lengo ni moja: wale waliotulea tukiwa wadogo waishi miaka yao ya mwisho kwa raha, heshima na mapenzi.