Kuvuka Katikati ya Magari: Kamari Inayolipiwa na Mtembea kwa Miguu na Dereva kwa Pamoja

Tukio hili limezoeleka kiasi kwamba hatuligeukii tena: barabara kuu au ya mwendo kasi ambapo magari yanapita kwa kasi, na umbali wa mita chache kuna daraja la watembea kwa miguu au kivuko maalum; lakini bado anayevuka anachagua njia fupi ya moja kwa moja. Anashuka kwenye mto wa lami, anakwepa gari moja, anaganda mbele ya jingine, anainua kiganja chake mbele ya magari yanayokuja mbio kana kwamba kiganja ni breki, kisha anakimbia hadi ng'ambo ya pili huku mioyo ya waliomwona ikiwa imening'inia.

Tuite kitendo hiki kwa jina lake: kamari. Ni dau ambalo anayevuka anaweka roho yake mezani ili kuokoa dakika mbili au kujiepusha na tabu ya kupanda ngazi za daraja. Nalo ni dau ambalo yeye ana nusu tu ya karata; nusu nyingine iko mikononi mwa dereva asiyemjua. Je, alikuwa makini? Je, breki zake ni salama? Je, barabara ina maji? Je, jua linampofusha macho hasa katika dakika hiyo? Kila kuvuka ovyo kunakofanikiwa si ushahidi wa ustadi, bali ni kutupa dadu kulikoshinda safari hii.

Na mwathirika aliyesahaulika katika tukio hili ni dereva. Daima tunazungumzia hatari inayomkabili anayevuka, na tunasahau kwamba dereva ambaye ghafla anaona umbo la binadamu katikati ya barabara anawekwa mbele ya chaguo lisilowezekana ndani ya sehemu ya sekunde: agonge, au akanyage breki kwa nguvu kisha agongwe na gari lililo nyuma yake, au ageuze usukani na kugonga gari jingine au mtembea kwa miguu mwingine aliye kwenye njia ya waenda kwa miguu. Fikiria unaendesha gari kwa mwendo unaoruhusiwa na uko makini kabisa, kisha mtu anaruka mbele yako kutoka kati ya magari mawili yaliyoegeshwa. Kosa lako ni lipi? Na ni haki gani mtu abebe dhamirini mwake maisha yake yote kosa ambalo hakulitenda, kwa sababu mtu mwingine alicheza kamari kwa roho yake mbele ya magurudumu yake?

Na hapa ndipo penye lawama ya kimaadili inayotuhusu hata kabla ya sheria: anayevuka katikati ya magari hahatarishi nafsi yake peke yake — na hilo pekee latosha kumlaumu — bali analazimisha kila dereva barabarani abebe hatari asiyoichagua, na kumtwika uwezekano wa janga la kisaikolojia na la kisheria ambalo hana kosa lolote ndani yake. Uhuru wako wa kuhatarisha mwili wako unaishia pale unapomfanya mtu mwingine kuwa mshirika wa lazima katika kamari yako.

Hatari kubwa zaidi ni kwamba kuvuka ovyo ni tabia inayorithishwa kwa mfano. Mtoto anayeshika mkono wa baba yake huku wakipenya kati ya magari hujifunza somo moja tu: hivi ndivyo barabara inavyovukwa. Baada ya hapo, masomo elfu ya uhamasishaji shuleni hayatasaidia mbele ya tukio moja linalorudiwarudiwa na mzazi. Anayevuka ovyo akiwa na mtoto anakosea mara mbili: mara moja leo, na mara nyingine katika kila kuvuka ambako mtoto huyo atafanya peke yake kesho.

Kwa haki, sheria ya usalama barabarani ya Misri haikuacha jambo hili bila kanuni: inawalazimu watembea kwa miguu kutumia maeneo maalum ya kuvukia pale yalipo, na inawalazimu madereva kuwapisha watembea kwa miguu katika maeneo hayo. Kanuni ya kisheria ipo; lakini, kama nyingine nyingi, inahitaji wa kuikumbusha na wa kuisimamia.

Na hatutakuwa wakweli kwa msomaji tukimtwika anayevuka peke yake dhima yote. Tuseme wazi: katika sehemu nyingi mahali salama pa kuvukia hapapo kabisa, au pako mbali kupita kiasi, au ni daraja la watembea kwa miguu lililochakaa, ngazi zake zimevunjika, giza tupu, ambalo mwanamke hajisikii salama kulipita usiku na ambalo mzee au mtu mwenye ulemavu hawezi kulipanda. Barabara inapobuniwa kana kwamba watembea kwa miguu hawapo, usishangae wanapovuka kana kwamba magari hayapo. Usalama wa kuvuka ni dhima ya pamoja: anayevuka atumie kilichopo, na dola ifanye kilichopo kiwe cha kibinadamu na kinachotumika.

Raia anatakiwa kufanya nini? Kanuni moja isiyo na kigezo chochote: vuka mahali maalum popote palipo, hata kama itakugharimu hatua za ziada; kwani dakika unayoiokoa kwa kuvuka ovyo yaweza kuwa dakika yako ya mwisho, au dakika ya kwanza ya jinamizi la dereva asiye na hatia. Na ikiwa italazimu kuvuka mahali pasipo na njia salama, simama, angalia pande zote mbili, vuka kwa mstari wa moja kwa moja bila kukimbia na bila simu mkononi, na usimwingize mtoto kamwe katika kamari hiyo.

Na dola inatakiwa kufanya nini? Maeneo salama ya kuvukia kwa umbali unaokubalika katika barabara kuu: alama za wazi na zenye mwanga barabarani, taa za watembea kwa miguu zinazofanya kazi kweli, madaraja ya watembea kwa miguu yaliyo safi, yenye mwanga na ngazi zilizotunzwa, na miteremko kwa ajili ya wazee na watu wenye ulemavu ili daraja liwe chaguo linalowezekana wala si adhabu. Kisha kutekeleza kanuni za barabarani kwa pande zote mbili: kwa dereva asiyesimama kwenye kivuko cha watembea kwa miguu, na kwa anayevamia barabara ilhali njia salama iko umbali wa mita chache.

Kati ya kingo mbili za barabara kuna roho: roho ya anayevuka, mishipa ya dereva, na jicho la mtoto linalojifunza. Mita chache zinazookolewa kwa kuvamia barabara hazilingani na hata mojawapo. Kwa anayevuka akikwepa magari huku daraja likiwa juu ya kichwa chake, na kwa afisa aliyeacha barabara kuu bila kivuko cha kibinadamu, tunasema pamoja na kwa uthabiti uleule: hivi si sawa.