İçeriğe geç

Şarm El-Şeyh’ten Antalya’ya: COP nedir ve Mısır’a 2022 iklim konferansına ev sahipliğinden ne kaldı?

COP adı yeniden gündemde. BM iklim sekretaryasının açıkladığı takvime göre 31. iklim konferansı 9-20 Kasım 2026’da Antalya’da yapılacak. Bu yazı oturumlardan hiçbir şey aktarmıyor. COP’un ne olduğunu, kararların nasıl oy yerine uzlaşıyla alındığını ve Şarm El-Şeyh 2022’den Mısır’a neyin kaldığını anlatıyor: kayıp ve zarar fonunun kurulmasına ilişkin karar ile harcanmış paralar değil, ilan edilmiş finansman hedefleri.

Yayın Kurulu·Yayımlanma 8 Kasım 2026·9 dk okuma
قاعة واسعة زرقاء الإضاءة بشبكات إنارة معلّقة في السقف: مئات الحاضرين جالسون خلف طاولات طويلة إلى اليسار ومصوّرون صحفيون في المقدمة، ولوحتان مضيئتان على الجدار تحملان شعار «كوب 27 شرم الشيخ مصر 2022»، ورجل في بذلة داكنة واقف عند منصة الخطابة إلى اليمين رافعًا يده.
Adam Schultz / The White House / Wikimedia Commons (Public domain)

Her yıl bu zamanlarda haber bültenlerine kısa ve kulağa yabancı gelen bir ad geri döner: “COP”. Şarm El-Şeyh’te bir şoför bu adı duyunca, 2022’de kentinin sokaklarının heyet otobüsleriyle ve tanımadığı dillerde yazılmış tabelalarla dolduğu iki haftayı hatırlar. Kafr eş-Şeyh’te bir çiftçi duyunca, suyu tuzlanmış kuyusuyla arasında bariz bir bağ göremez. Şubra’da yaşayan bir anne duyunca haklı bir soru sorar: Türkiye’deki bir kentte toplanan konferansın benimle ne ilgisi var? Bu yazı tam olarak bu soruyu yanıtlamaya çalışıyor: COP aslında nedir, kararları nasıl alınır ve Mısır’ın başkanlık koltuğuna oturduğu o dönemden elinde ne kaldı.

BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi sekretaryasının taraflara, devletlere ve gözlemci kuruluşlara gönderdiği, 31. oturum için atanmış başkanın belirlenmesine ilişkin 23 Ocak 2026 tarihli yazıya göre konferans, 9-20 Kasım 2026’da Türkiye’nin güney kıyısındaki Antalya’da yapılacak. Bu satırların yazıldığı Ekim 2026 itibarıyla konferans oturumları başlamamıştı ve ortaya çıkmış bir karar yoktu. Bu yazı da konferansın hiçbir oturumuna, açıklamasına, kararına ya da gündemine dayanmıyor. Burada yazılanlar bir toplantının haberi değil, müzakere mekanizmasının açıklamasıdır. Voice of the Citizen (Vatandaşın Sesi) yazı işleri ekibi yapay zekâdan yararlanıyor ve bunu açıkça söylüyor. Bu nedenle bulunmadığımız bir yerde bulunmuş gibi davranmıyoruz, henüz kapısı açılmamış bir salonda neler söyleneceğini de bilmiyoruz.

“COP”, İngilizce “Conference of the Parties” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçesi “Taraflar Konferansı”dır, yani iklim sözleşmesine taraf devletlerin toplantısı. Sözleşmenin internet sitesinde yayımlanan ulusal olarak belirlenmiş katkı belgesine göre Mısır bu sözleşmeyi 1994’te onayladı. Sözleşme metninin 7. maddesi, Taraflar Konferansı’nın sözleşmenin en yüksek organı olduğunu, uygulamayı düzenli olarak gözden geçirdiğini ve yetkisi dahilinde bu uygulamayı güçlendirmek için gereken kararları aldığını belirtir. Aynı madde, konferans aksini kararlaştırmadıkça olağan oturumların her yıl yapılacağını da ekler. Yani COP, kriz anlarında toplanan olağanüstü bir zirve değil, maddenin kendi koyduğu bu kayıtla tekrarlanan yıllık bir buluşmadır. 31 sayısı da ardışık oturumlar dizisindeki sırasını gösterir.

Bu mekanizmanın içine hiç bakmamış olanlar için şaşırtıcı olan şudur: Bu konferans oylama yapmaz. Sözleşmenin 7. maddesi, konferansın ilk oturumunda iç tüzüğünü kabul edeceğini ve bu tüzüğün bazı kararlar için belirli çoğunluk şartları içerebileceğini söyler. Ancak sekretaryanın 22 Mayıs 1996’da FCCC/CP/1996/2 sembolüyle yayımladığı not, konferansın ilk oturumunun başında taslak tüzüğü, oylamaya ilişkin 42. kural hariç olmak üzere uygulamaya karar verdiğini, oturum başkanının tüzük konusunda istişareler yürüttüğünü ve bunları sürdürmeyi taahhüt ettiğini kaydeder. Bu istisnadan, o günden beri bu konferansları yöneten teamül doğdu: Karar uzlaşıyla, yani resmî bir itiraz kaydedilmediğinde kabul edilir. Bir çoğunluğun bir metin etrafında toplanıp onu dayatmasıyla alınmaz.

Ev sahipliği ve başkanlık yıldan yıla el değiştirdiği için her oturumun bir ev sahibi ülkesi ve bir başkanı vardır. 31. oturumda bu rol iki ülke arasında paylaştırıldı. Sekretaryanın yazısına göre Türkiye’nin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı, Türkiye’den sekretaryaya 21 Ocak 2026’da ulaşan bir bildirime dayanarak oturumun atanmış başkanı olarak belirlendi. Avustralya hükümetinin 23 Kasım 2025 tarihli resmî açıklamasında ise Türkiye’nin konferansa Antalya’da ev sahipliği yapacağı, Avustralya’nın müzakerelerde tam yetkiyle müzakere başkanı rolünü üstleneceği ve Pasifik bölgesinin, gündemi ile başkanlığı Avustralya ve ortakları tarafından birlikte yürütülecek özel bir konferans öncesi liderler toplantısına ev sahipliği yapacağı konusunda resmî bir anlaşmaya varıldığı belirtildi. Bu, sekretaryanın yazısında ve Avustralya hükümetinin açıklamasında, belirtilen tarihlerde yer aldığı haliyle usule ilişkin bir düzenlemenin aktarımıdır. Herhangi bir ülkeyi ya da başkanlığı değerlendirmek veya iki farklı yorum arasında tercih yapmak bu yazının işi değildir.

Bu koltuğa dört yıl önce Mısır oturdu. Taraflar Konferansı’nın 27. oturumuna ilişkin, sözleşme belgelerinde FCCC/CP/2022/10/Add.1 sembolüyle yer alan ve 17 Mart 2023 tarihli raporu, o oturumun 6-20 Kasım 2022’de Şarm El-Şeyh’te yapıldığını söylüyor. Raporun içindekiler bölümü, devletlerin orada kabul ettiği kararları tek tek numarası ve başlığıyla sıralıyor. Herhangi bir COP’tan geriye kalan şey hatıra fotoğrafı ya da gazete manşeti değil, işte bu numaralı metinler listesidir.

O oturumdan çıkan ilk metin, Mısır kentinin adını taşıyan 1/CP.27 sayılı karardı: “Şarm El-Şeyh Uygulama Planı”. Devletlerin o yıl enerji, uyum, finansman ve bilim alanlarında üzerinde anlaştıklarını bir araya getiren uzun bir metindir bu. Paragrafları arasında, küresel ısınmayı 1,5 derece Celsius ile sınırlamanın, küresel sera gazı emisyonlarında 2030’a kadar 2019 düzeyine göre yüzde 43 oranında hızlı, derin ve kesintisiz bir azalma gerektirdiğini kabul eden bir paragraf ile iklim değişikliğinin etkilerinin 1,5 derecede 2 dereceye kıyasla çok daha düşük olacağını yeniden teyit eden bir başka paragraf bulunuyor. Bunlar Mısır’a değil dünyaya ait rakamlar ve bu farkın açıkça söylenmesi gerekiyor.

Şarm El-Şeyh adıyla en çok özdeşleşen metin ise 2/CP.27 sayılı karardır. Aynı rapora göre başlığı şöyledir: “İklim değişikliğinin olumsuz etkileriyle bağlantılı kayıp ve zararla mücadele için finansman düzenlemeleri; kayıp ve zararın ele alınmasına odaklanma dahil”. Bu kararda devletler, kayıp ve zararla mücadelede en kırılgan gelişmekte olan ülkelere yardım edecek yeni finansman düzenlemeleri kurmaya, bu düzenlemelerin çerçevesinde de bu amaçla bir fon oluşturmaya karar verdi. Ayrıntıların tamamını, kararın “Geçiş Komitesi” adını verdiği bir kurula bıraktılar. Komite 24 üyeden oluşuyor: 10’u gelişmiş, 14’ü gelişmekte olan ülkelerden. Görevi, Kasım-Aralık 2023’teki 28. oturuma dört başlıkta tavsiye sunmaktı: fonun yönetişimi ve kurumsal düzenlemeleri, finansman düzenlemelerinin unsurları, kaynakları ve mevcut yapılarla koordinasyon.

Bunun sade dildeki anlamı şu: Şarm El-Şeyh’ten çıkan şey, ertesi gün kapısı açılacak dolu bir kasa değil, bir araç oluşturan, onu kimin ne zaman ayrıntılandıracağını belirleyen bir metindi. Bu konferanslarda karar bir çek değil, ayrıntıları art arda gelen oturumlara yayılan bir çerçevedir. Bir yıl açılan, yıllar içinde doldurulan bir metin. Bu odaların dışından izleyenlere muğlak görünebilir. “İklim zirvesinden ne çıktı?” sorusuna zirvenin son gününde cevap verilememesinin nedeni de budur. Cevap, ardından sözleşmenin internet sitesinde yayımlanan belgelerde bulunur ve bu belgelere her okur ücretsiz ve izin almadan ulaşabilir.

Metinlerin yanı sıra Mısır, o oturumda su, gıda ve enerji bağlantısına yönelik “Nuvafi” (NWFE) adlı bir program duyurdu. Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu’nun (IFAD) programa ilişkin açıklamasına göre program toplam maliyeti yaklaşık 14,7 milyar dolar olan dokuz projeden oluşuyor. IFAD, gıda ve tarım ayağını 2023-2030 arasındaki ilk aşama için toplam yaklaşık 3,35 milyar dolarlık beş projeyle yürütüyor, diğer ayaklar ise uluslararası finansman ortaklarına dağıtılmış durumda. Burada açıkça söylenmeli: Bunlar 2022’de Şarm El-Şeyh’te başlatılan bir programın hedeflenen finansman rakamlarıdır, harcanmış para değildir. Gerçekleşmiş bir başarı ya da sahaya ulaşmış bir kaynak olarak okunmamalıdır.

Sonra, okurun sözleşmenin internet sitesinde kendisinin açıp bakabileceği ikinci belge geldi: Mısır’ın ulusal olarak belirlenmiş katkısının 26 Haziran 2023 tarihli ikinci güncellemesi. Bu belge, 2030’a kadar yenilenebilir kaynakların elektrik üretim karışımındaki payının yüzde 42’ye ulaşması hedefini koyuyor. Mali destek bölümünde ise güncellenen katkının 2030’a kadar uygulanması için gereken mali kaynakların en az 246 milyar dolar olarak tahmin edildiğini, bunun 196 milyar dolarının emisyon azaltım müdahaleleri, 50 milyar dolarının uyum müdahaleleri için olduğunu söylüyor. Belgenin tablosu da bu tutarın tamamını koşullu finansman sütununa yerleştiriyor. Yani bunlar 2023’te ilan edilmiş, uluslararası desteğe bağlanmış ihtiyaçlardır. Gerçekleşmiş harcama değildir, 2026’ya ait rakamlar da değildir. Bu yazının kaleme alındığı sırada belge, Mısır’ın sözleşmenin kayıt defterine yatırdığı en güncel katkıydı, çünkü ardından 2035 hedef yılını kapsayan bir katkı henüz yatırılmamıştı.

Peki Mısır bu dosyanın masasında en baştan neden yer alıyor? Belgenin kendisi sakin bir cümleyle yanıt veriyor: Mısır’ın küresel emisyonlardaki payı marjinaldir, ancak ülke iklim değişikliğinin etkilerine, özellikle Delta bölgesinde, son derece maruzdur. Aynı belge, Nil Deltası’nın yüzde 30’undan fazlasının deniz seviyesinden iki metreden az yüksekte alçak arazi olduğunu ve Mısır’ın gıda üretiminin yaklaşık beşte üçünün Delta bölgesindeki tarım arazilerinden geldiğini belirtiyor. Bunlar 2023 tarihli bir belgenin iki rakamıdır; ne bir batış hükmüdür ne de yazılmış bir kader. Mısır’ın kıyı bariyerleri ve koruma çalışmaları alanında fiilen yaptıklarının ayrıntısını merak edenler için, yalnızca bu yöne ayrılmış, denizin Delta’ya ilerleyişini ve kıyı koruma çalışmalarını ele alan bir yazıyı 13 Eylül 2026’da yayımladık.

Geriye Şubra’daki annenin ve Kafr eş-Şeyh’teki çiftçinin sorusu kalıyor: Peki ya ben? Dürüst yanıt şu: Bu konferanslar toplandıkları gün sizin gününüzü değiştirmez. Ancak yenilenebilir enerji projelerinin birçoğu ile uygun koşullu iklim finansmanı hatları ve bunların şartları, bu odalarda ve bu numaralı metinlerde üzerinde anlaşılanlarla bağlantılıdır. Bu yüzden duyurulan takvime göre 9-20 Kasım arasında Antalya’da yapılacaklar izlenecekse yol, son günkü büyük manşeti beklemek değil, haftalar sonra yayımlanan belgelere dönüp içlerinde yazanları adıyla, numarasıyla ve yılıyla okumaktır. Bu satırlara gelince, Antalya’da kapı açılmadan önce yazıldı ve kapının ardında neler söyleneceğini bilmiyor. Dürüst gazeteciliğin böyle bir günde söyleyebileceği de ancak bu kadardır.

Paylaş

İlgili Haberler

منشأة صغيرة محاطة بسور كريمي اللون ببوابة حديدية: مبنى منخفض بصف من النوافذ الصناعية، وخزان أسطواني أزرق على منصة معدنية بجواره، ومواسير وصمامات صفراء أمام المبنى، وأعمدة إنارة ونخيل في الخلفية، وشريط من الأرض الرملية ثم طريق أسفلت في المقدمة، ولا يظهر أي أشخاص.
Dünya Haberleri

Dünya Tuvalet Günü: Mısırlıların on kişiden dördü, BM-Su 2024 verilerine göre “güvenle yönetilen” sanitasyonun dışında

Dünya 19 Kasım’da Dünya Tuvalet Günü’nü anıyor. BM-Su’nun 2024 verilerine göre Mısırlıların %57’si güvenle yönetilen sanitasyon hizmeti kullanıyor; yani yaklaşık on kişiden dördü bu ölçütün dışında. Peki “güvenle yönetilen” tam olarak ne demek, hizmete erişimden farkı ne? Önce tanım, sonra rakam; ardından bakanlık açıklamaları ve Hayah Karima hedefleri.

19 Kasım 2026 · 8 dk okuma

مصري بزيّه التقليدي يقف بجانب جماله إلى جوار عربة جيب تابعة لقوة الطوارئ الدولية للأمم المتحدة في صحراء سيناء عام 1956
Dünya Haberleri

Üçlü Saldırının 70. Yılı: 29 Ekim'den Ateşkese, İlk Barış Gücünü Doğuran Dokuz Gün

1956 sonbaharında yalnızca harita değil, oyunun kuralları da değişti: BM Genel Kurulu olağanüstü acil oturumda toplandı, 998 sayılı karar Genel Sekreterlik'ten kırk sekiz saat içinde bir acil durum gücü planı istedi ve ilk mavi bereliler Kasım ortasında Mısır'a ulaştı. Tarihleriyle belgelenmiş bir hikâye; başrolünde uluslararası hukuk ve adı Port Said olan bir şehir var.

29 Ekim 2026 · 8 dk okuma

طفلة تتلقى قطرتي لقاح شلل الأطفال الفموي من عامل صحي خلال حملة تطعيم قومية في وحدة صحية بمحافظة الغربية، مصر
Dünya Haberleri

Dünya Çocuk Felci Günü'nde: Virüs Mısır'dan 2006'da Nasıl Çıktı? Hikâye Neden Bitmedi?

1988'de virüs, 125'ten fazla ülkede yılda yaklaşık 350 bin kişiyi felç ediyordu. Mısır'ın son vakası Mayıs 2004'te Deyrut'ta görüldü; Şubat 2006'da Dünya Sağlık Örgütü ülkeyi çocuk felcinden arındırılmış ilan etti. Peki kampanyalar neden o tarihte durmadı? Yanıt, 2012'de bir Kahire kanalizasyon örneğinde ortaya çıktı.

24 Ekim 2026 · 8 dk okuma