“Keda ğalat” (Mısır lehçesiyle “Bu yanlış”): Ekrana tek bakış... DSÖ: Telefonlu sürücünün kaza riski yaklaşık dört kat
Dünya Trafik Kurbanlarını Anma Günü’nün anıldığı bugün, Kasım ayının üçüncü pazarında, her sokakta görülen ve zararsız sanılan bir alışkanlığı ele alıyoruz: direksiyon başında elde telefon. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre telefon kullanan sürücünün kaza yapma ihtimali yaklaşık dört kat yüksek; “eller serbest” sistemler de pek daha güvenli değil, çünkü sorun el değil, dikkat.

Bu sahneyi pek çok kişi yakından tanır, çünkü Mısır’ın her kentinde, günün her saatinde tekrarlanır: uzun süren bir trafik ışığı, duran bir araç sırası, ardından yan koltukta ya da kapı gözünde ışıldayan bir ekran. El neredeyse düşünmeden uzanır, göz okumaya başlar. Hepsi birkaç saniye sürer; sonra ışık yeşile döner, telefon hâlâ kapanmamıştır ve araç, sürücünün dikkatinin yarısı yazılı birkaç kelimeyle meşgulken hareket eder. Çoğunlukla hiçbir şey olmaz; alışkanlığın sürmesini ve kuşaktan kuşağa geçmesini sağlayan da tam olarak budur: Henüz bir kazaya yol açmadığı için zararsız görünür. Oysa yol güvenliği, yaşanmayanla ölçülmez; her seferinde kendimize ve başkalarına yüklediğimiz ihtimalle ölçülür.
Her yıl Kasım ayının üçüncü pazarına denk gelen Dünya Trafik Kurbanlarını Anma Günü bugün, 15 Kasım Pazar günü anılıyor. Birleşmiş Milletler’in günle ilgili sayfası bu kuralı açıkça yazmıyor; ancak geçen yılki anmayı, ayın üçüncü pazarı olan 16 Kasım 2025 tarihiyle kayda geçiriyor ve günün ihdasını BM Genel Kurulu’nun 60/5 sayılı kararına dayandırıyor. Aynı sayfa, Dünya Sağlık Örgütü’nün 2018 tarihli küresel raporuna atıfla, trafik kazası yaralanmalarının 5 ila 29 yaş arasındaki kuşağın bir numaralı ölüm nedeni haline geldiğini; yayaların, bisikletlilerin, iki ve üç tekerlekli araç kullanıcılarının ve beraberindekilerin oluşturduğu en kırılgan yol kullanıcılarının ise dünyadaki trafik ölümlerinin yaklaşık yarısını oluşturduğunu belirtiyor. Gün aslında anma ve taziye günü; ama aynı zamanda yeni bir yasaya, bütçeye ya da kimseyi beklemeye gerek kalmadan değiştirebileceğimiz tek bir davranışı gözden geçirmek için yıllık bir fırsat.
Bugün tek bir davranışı seçiyoruz: direksiyon başında elde telefon. Dünya Sağlık Örgütü’nün trafik kazası yaralanmalarına ilişkin 20 Temmuz 2026 tarihli bilgi notunda net bir ifade yer alıyor: Cep telefonu kullanan sürücülerin kazaya karışma ihtimali diğerlerine göre yaklaşık dört kat fazla, mesaj yazmak ise kaza riskini önemli ölçüde artırıyor. Örgüt bunların tümünü dikkat dağınıklığı başlığı altında ele alıyor; yani zihni, gözü ve eli sürüş görevinden alıp başka bir işe çeviren her şey. Aynı bilgi notunda örgüt, dünyada trafik kazalarında her yıl yaklaşık 1,16 milyon kişinin öldüğünü, ölümle sonuçlanmayan yaralanmaların ise 20 ila 50 milyon arasında olduğunu tahmin ediyor; bunların birçoğu kalıcı sakatlığa yol açıyor.
Pek çok kişiyi şaşırtan cümle de burada geliyor: Dünya Sağlık Örgütü, “eller serbest” sistemle çalışan telefonların elde tutulan cep telefonlarından pek de daha güvenli olmadığını söylüyor. İfadeyi olduğu gibi aktarıyoruz; onu ne hukuki bir hükme ne de bir cihaz satın almaya ya da cihazdan vazgeçmeye yönelik bir tavsiyeye çeviriyoruz. İfadenin anlamı şu: Sorunun özü meşgul el değil, meşgul zihin. El bir anda direksiyona dönebilir, ama dikkat aynı hızla geri dönmez; çünkü konuşma insanı başka bir yere çeker: uzaktaki bir odaya, işyerindeki bir soruna, yanıt bekleyen bir habere. Zihni başka yerde olan kişi, gözleri açık, algısı yarım araç sürer.
Sürüş özünde, hiç kesilmeyen, birbirine bağlı küçük kararlar silsilesidir: iki aracın arasından çıkabilecek bir çocuk, sağdan beliren bir bisiklet, görünür bir neden olmadan fren yapan öndeki araç, bir çukur, bir köpek, havada uçuşan bir poşet. Bunların hepsi, sürücü onları ilk anda görebildiği sürece altından kalkılabilir olaylardır; geç ulaşırlarsa sürücü başa çıkma gücünü yitirir. Genellikle “ekrana hızlı bir bakış” dediğimiz şey aracın durması değil, bütün kütlesiyle, o anda kimsenin görmediği bir yolda ilerlemeye devam etmesidir. Bunu abartmaya gerek yok: Gözünü ekrandan kaldırdığında önündeki mesafenin tamamen değiştiğini görmüş olan herkes ne kastedildiğini bilir.
Mısır’daki kaybın boyutunu ise resmî rakamlar ortaya koyuyor. Merkezi Kamu Seferberliği ve İstatistik Ajansı’nın (CAPMAS) 2025 yılı trafik kazası verilerine göre trafik ölümleri yüzde 10,8 artarak 2024’teki 5.260’tan 2025’te 5.829’a yükseldi; yaralı sayısı 84.553’e, ölüm oranı ise 100 bin kişide 5,4’e ulaştı. Yol kullanıcısı grupları arasında ölüm sayısında 2.132 ile yayalar başı çekti; bu, toplamın üçte birinden fazlası. Yayalar, çevrelerinde onları koruyacak hiçbir metal bulunmayan gruptur.
Yukarıdakilerin yanlış anlaşılmaması için burada açık bir cümle kurmak gerekiyor: CAPMAS rakamları toplam rakamlardır, kaza nedenine göre sınıflandırılmamıştır ve biz onları yalnızca sorunun büyüklüğüne dair arka plan olarak sunuyoruz. Bu veriler söz konusu ölümlerin hiçbirini cep telefonuna atfetmiyor, biz de atfetmiyoruz. Belgelenmiş olarak elimizde birbirinden ayrı iki şey var ve bunlar birleştirilmemeli: Devletin kendi rakamlarıyla saydığı büyük bir yıllık kayıp ile Dünya Sağlık Örgütü’nün kendi rakamlarıyla saydığı belirli bir davranışın ölçülmüş riski. İkisini aynı sayfaya koymak birinin diğerini açıkladığı anlamına gelmez; yalnızca kayıpları gerçek olan bir yoldan ve tehlikesi önceden bilinen, kendini kanıtlamak için bir kazayı beklemeyen bir davranıştan söz ettiğimiz anlamına gelir.
Mısır hukukunda Trafik Kanunu ve değişiklikleri, sürüş sırasında cep telefonunun elde kullanılmasını yasaklıyor; ceza, yürürlükteki metne göre kademelendiriliyor. Basında ve sosyal medyada madde numaraları ile para cezası tutarları konusunda dolaşan bilgiler birbiriyle çeliştiği için burada ne bir madde numarası ne de Mısır lirası cinsinden bir ceza tutarı yazıyoruz; metne ihtiyacı olan Resmî Gazete’ye ya da Genel Trafik İdaresi’ne başvurabilir. Okur için önemli olan, yasağın elde kullanımı kapsadığı ve Dünya Sağlık Örgütü’nün eller serbest sistemler hakkında söylediklerinin hukuk üzerine değil, güvenlik üzerine olduğudur: Yasa asgari sınırdır, güvenlik ise ondan geniştir.
Trafik uyarıları açısından bu davranışın yeri tartışmasızdır. Mısır basınının Genel Trafik İdaresi’nden aktardığı, 2017’de yayımlanan güvenlik talimatları arasında “sürüş sırasında dikkat kaybına yol açtığı için cep telefonu kullanmak”, sürücünün sakınması gereken şeylerin başında geliyor; yanında “yol dışında bir şeyle meşgul olmak” ve “sürüşe aşırı güvenmek, çünkü başkasının hatası senin ustalığını aşabilir” uyarıları yer alıyor. Aynı talimatta bu uyarılar, yola çıkmadan önce lastiklerin, frenlerin ve farların kontrol edilmesiyle yan yana sıralanıyor; yani telefon, yalnızca sahibini ilgilendiren kişisel bir alışkanlık olarak değil, bir güvenlik unsuru olarak ele alınıyor.
Doğru davranış, sinir bozacak kadar basittir; çünkü bu basitlik bütün mazeretleri elimizden alır. Tekerlekler dönmeden önce telefon elin erişemeyeceği bir yere konur: çantaya, cebe ya da görüş alanının dışındaki bir tutucuya; sessize alınmış olarak ya da bildirimleri kendiliğinden kısan sürüş modunda. Ertelenemeyecek bir arama bekleyen varsa çözüm, beklemeye izin verilen güvenli bir yerde durmak, konuşup karşı tarafı rahatlatmak, sonra yola çıkmaktır; iki dakikalık duruş, ardından gelebilecek her şeyden ucuzdur. Işıkta beklerken ya da duran bir trafikte bile araç, çevresinde ve önünde hareket eden bir yolun üzerindedir; bu yüzden telefonu yolculuğun sonuna kadar yerinde bırakmak en güvenlisidir. Yanında yolcu varsa arayanı yanıtlayan, mesaj yazan ve haritayı okuyan yolcu olur. Direksiyondayken telefonun elinde olduğunu fark eden kişinin doğru hareketi, mesajı hızlıca bitirmek değil, telefonu bırakmaktır.
Bir de aramanın öteki ucu var; bu konuşmada hep unutulan taraf. Yolda olduğunu bildiği birini arayan kişi, o anın oluşumuna ortak olur; görüşmeye, pek çok kişinin artık yaptığı gibi başlamak onun hakkı, hatta görevidir: “Enta betsuk? Kallimni lamma tusal” (Mısır lehçesiyle “Araba mı kullanıyorsun? Varınca ara beni”). Ailede ve iş yerinde de aynı alışkanlık karşı yönden inşa edilir: Araç kullanan birinden anında yanıt beklememek, direksiyon başındayken yanıtlamadığı bir arama için kimseyi hesaba çekmemek, kimseden yoldayken iş mesajlarını takip etmesini istememek. Sonuçta yolu yapan yalnızca talimatlar değil, toplu alışkanlıklardır; direksiyondaki kişinin yanıt vermediği herkesçe bilinen bir kural haline geldiğinde, sürücüyü ekrana iten baskının yarısı ortadan kalkar.
Rakamlarla ölçülemeyen bir yön de kalıyor: Arka koltuktaki çocuklar, ehliyet almalarından yıllar önce araç kullanmayı öğrenir. Yolculuk sırasında telefonun nerede durduğunu görürler, yanıtın ertelenip ertelenmediğini görürler ve kullanacakları ilk arabaya taşıyacakları sessiz bir kuralla yola çıkarlar. Bu sözlerde herhangi bir kesime, yaşa, mesleğe ya da mahalleye yönelik bir azar yok; davranış, çoğumuzun bir zamanlar paylaştığı genel bir alışkanlıktır ve bunu bir kez bile yapmadığını söyleyen, kendini sakince gözden geçirmeli. Genel bir alışkanlığı değiştirmek başkalarını suçlamakla başlamaz; herkesin kendi arabasında, yola çıkmadan önce vereceği tek bir kararla başlar.
Dünya Trafik Kurbanlarını Anma Günü, bir slogan atıp gün batarken unutmak için bir gün değil. Bu gün bize, istatistik tablosundaki her rakamın bir adı, bir evi ve sofrada bir sandalyesi olduğunu; yolun bir kader değil, aynı anda binlerce insanın verdiği küçük kararların toplamı olduğunu hatırlatıyor. Araç kullanırken mesaj yazarak kazandığımızı sandığımız dakikalar, ardından gelebilecek olanın en küçük ihtimali karşısında hiçbir şey ifade etmez. Bu güne yakışan tek bir eylem varsa o da şudur: Tekerlekler dönmeden telefonu elinizden uzağa koyun, her seferinde ve istisnasız; sizi arayana da yolda olduğunuzu söyleyin. Bugün okuduklarımızla yarınki daha güvenli bir yol arasındaki en kısa mesafe budur.
İlgili Haberler

“Kida ghalat” (“Böyle olmaz”): Gece Yarısından Sonra Konut Sokağında Hoparlör; Sevinciniz de Hak, Komşunuzun Gecesi de
Balkonlarının ardında sınava hazırlanan bir öğrenci, hasta bir kadın ve iki aylık bir bebek bulunan bir sokakta çadır, orkestra ve hoparlör: Meşru bir düğün sevinci ne zaman hukukun sorguladığı gürültüye dönüşür? Çevre Kanunu’ndaki ses sınırlarına tabi ruhsatlı bir salonla sokaktaki özel kutlamayı birbirinden ayırıyor, sevinci de komşuların gecesini de birlikte koruyacak ilan edilmiş bir bitiş saati ve içeriye yönelik ses öneriyoruz.
6 Kasım 2026 · 8 dk okuma

"Bu Yanlış": Define İçin Evin Altını Kazanlar Hazine Değil, Çöken Çatı ve Yedi Yıla Kadar Hapis Buluyor
2026 yazı, define arayanların üzerine çöken bir dizi kaçak kazıyı beraberinde getirdi: Haziran'da Esyut'un Kusiye ilçesinde beş kişi öldü; Masrawy'e göre Esyut'ta bir aydan kısa sürede on kişi öldü, ardından Ağustos'ta Fayyum'da üç, Bilbeys'te eski bir evin altında bir kişi daha öldü. Yaşananları anlatıyoruz, Mısır'ın Eski Eserleri Koruma Kanunu'nu açıklıyoruz ve yasal kazının nasıl yapıldığını gösteriyoruz.
3 Kasım 2026 · 8 dk okuma

"Böyle Olmaz": Yıkım ve Tadilat Molozu Sokak Başında — Sorumlu Yoldan Geçen Değil, Daire Sahibi ve Müteahhit
Sokağın köşesinde bir gecede beliren toprak ve moloz yığını kaldırımı daraltır, ilk yağmurdan önce yağmur ızgarasını tıkar. Ancak bu sıradan bir çöp meselesi değil: yıkım ve tadilat molozunun kendi yasası, inşaat ruhsatıyla ve lisanslı bir nakliyeciyle yapılan sözleşmeyle başlayan kendi yolu vardır; sorumluluk önce işi isteyen ve parasını ödeyen kişiye aittir. İşte izlenmesi gereken yol ve cezası.
27 Ekim 2026 · 7 dk okuma