Abu Simbel: hekalu ambalo binadamu walilinyanyua mita 65 ili lisizame, na jua linalolirudia tarehe 22 Oktoba

Saa inakaribia kumi na moja alfajiri (5:00 asubuhi), na hewa ya Abu Simbel ni baridi, tofauti kabisa na anavyotarajia mtu aliyekuja kutoka Cairo akiwa na picha ya kusini yenye joto kichwani. Baba na binti yake wamesimama kwenye foleni ndefu mbele ya ukuta wa mbele wa Hekalu Kuu, na sanamu nne kubwa za Ramses wa Pili zinachomoza gizani kana kwamba zinachunga umati. Binti anauliza: Tutaona nini hasa? Baba anamjibu kwa yale aliyoyasoma: mwale wa jua utaingia kupitia mlango, utasafiri takriban mita sitini ndani ya mlima, na kusimama kwenye uso wa mfalme. Jibu linabaki pungufu hadi wakati wenyewe utakapofika.

Ndani ya hekalu, baada ya ukumbi wenye nguzo nane zinazobeba sura ya mfalme katika umbo la Osiris, kuna njia inayoelekea patakatifu pa patakatifu, ambako sanamu nne zimeketi bega kwa bega: Ptah, kisha Amun-Ra, kisha Ramses wa Pili aliyefanywa mungu, kisha Ra-Horakhty. Asubuhi ya tarehe 22 Februari na 22 Oktoba kila mwaka, kwa mujibu wa tovuti ya Wizara ya Utalii na Mambo ya Kale ya Misri, miale ya jua hupenya kupitia lango, huvuka ukumbi mkuu na kuziangaza sanamu za ndani. Ptah, mungu wa uumbaji na wa mafundi mjini Memphis, ambaye waelekezi wa hapa humwita mungu wa kuzimu kwa sababu ya uhusiano wake na Osiris katika umbo lake la mchanganyiko Ptah-Sokar-Osiris, hubaki kivulini au ukingoni mwa mwanga. Ni undani ambao waelekezi huusimulia kila mwaka na wageni hujitahidi kuuthibitisha kwa macho yao wenyewe.

Ramses wa Pili alijenga Hekalu Kuu karibu mwaka 1264 kabla ya Kristo, akilichonga moja kwa moja kwenye mwamba hai badala ya kulijenga kwa mawe, na akaliweka wakfu kwa Amun-Ra, Ra-Horakhty, Ptah na kwa yeye mwenyewe kama mungu miongoni mwa miungu. Hatua chache kutoka hapo kuna Hekalu Dogo alilomtolea Hathor na Malkia Nefertari, na ndani yake kuna jambo adimu katika Misri yote ya kale: sanamu za malkia kwenye ukuta wa mbele zilizochongwa kwa ukubwa uleule wa sanamu za mumewe, si ndogo zaidi kama ilivyokuwa desturi. Anayesimama mbele ya kuta hizo mbili za mbele anaelewa kitu kuhusu mwanamume aliyetaka kuiambia kusini yote kwamba yeye yupo hapa, na kwamba hata jua lenyewe huingia nyumbani kwake kwa miadi.

Lakini mwamba huu ambao mfalme alisimama juu yake haukuwa hapa siku zote. Hekalu ambalo baba na binti yake wanaliona leo liko takriban mita 65 juu ya mahali pake pa asili, na takriban mita 200 nyuma yake. Kati ya mwaka 1964 na 1968, mahekalu hayo mawili yalikatwa vipande vipande, kila kipande kikiwa na uzito wa hadi tani thelathini, kisha vipande hivyo viliinuliwa kimoja kimoja na kuunganishwa upya juu ya uwanda wa juu, katika operesheni inayotambuliwa kwa mapana kuwa operesheni kubwa zaidi ya uokoaji wa athari za kale katika historia.

Sababu ilikuwa Bwawa Kuu la Aswan. Wakati bwawa lilipokuwa likijengwa miaka ya sitini, ilibainika wazi kwamba Ziwa Nasser lingezamisha bonde la kale la Nubia pamoja na kila kilichomo ndani yake, mahekalu, ngome na makaburi, kuanzia Abu Simbel hadi Philae. Tarehe 8 Machi 1960, kwa ombi la Misri na Sudan, UNESCO ilizindua Kampeni ya Kimataifa ya Kuokoa Athari za Kale za Nubia, kampeni iliyodumu miaka ishirini kamili hadi kumalizika kwake kulipotangazwa rasmi tarehe 10 Machi 1980. Dunia haikuwahi kujaribu hapo awali kuungana ili kuokoa mawe yasiyomilikiwa na nchi moja bali na kumbukumbu ya binadamu wote.

Zaidi ya nchi hamsini zilishiriki katika kampeni hiyo kwa fedha, wataalamu na wahandisi, na angalau athari 22 za kale zilihamishwa kutoka mahali pake pa asili hadi ardhi ya juu zaidi. Gharama ya kuokoa Abu Simbel pekee ilifikia takriban dola milioni arobaini kwa bei za wakati huo, kiasi kilichokuwa kikubwa mno wakati Misri ilipokuwa ikijenga bwawa lake. Kwa kuonyesha shukrani, Misri iliwapa zawadi ya mahekalu manne madogo nchi zilizochangia uokoaji huo: Hekalu la Dendur, ambalo leo limesimama katika Makumbusho ya Sanaa ya Metropolitan mjini New York; Hekalu la Debod mjini Madrid; Hekalu la Taffeh mjini Leiden, Uholanzi; na Hekalu la Ellesyia mjini Turin, Italia.

Kwa upande wa Philae, kisiwa cha Isis kilichokuwa kikizama na kuibuka tena kila bwawa la zamani lilipofunguliwa, hatima yake ilikuwa ngumu zaidi. Mahekalu yake yalivunjwa katika vipande takriban elfu arobaini vyenye uzito wa kati ya tani mbili na tani ishirini na tano, na kuhamishiwa kisiwa jirani cha Agilkia kilicho umbali wa takriban mita mia tano, kati ya mwaka 1972 na 1980; ujenzi upya ulikamilika Agosti 1979. Mwaka huohuo wa 1979, Athari za Kale za Nubia kuanzia Abu Simbel hadi Philae ziliorodheshwa kwenye Orodha ya Urithi wa Dunia, maeneo kumi: mahekalu ya Abu Simbel, Amada, Wadi el-Sebua, Kalabsha na Philae, kisha mjini Aswan kwenyewe machimbo ya kale ya graniti na Obeliski Isiyokamilika, makaburi ya Kiislamu, magofu ya mji wa Elephantine, Monasteri ya Mtakatifu Simeoni, na Makaburi ya Wakuu.

Linabaki swali ambalo karibu kila mgeni huuliza: ikiwa hekalu lilikatwa, likainuliwa na kuhamishwa, jua lilirudije kwake? Jibu ni kwamba wahandisi hawakuhamisha mawe tu, bali walihamisha pia mwelekeo. Pembe ya ukuta wa mbele kuelekea mashariki ilihifadhiwa jinsi ilivyokuwa, vipande vilirudishwa mahali pake kwa mpangilio uleule, kisha hekalu likafunikwa kwa kuba kubwa ya zege, na juu yake ukajengwa mlima wa bandia ambao mgeni hawezi kuutofautisha na mlima wa asili. Inasimuliwa miongoni mwa waelekezi na waandishi kwamba kabla ya kuhamishwa tukio hilo lilitokea tarehe 21 ya miezi hiyo miwili kisha likachelewa kwa siku moja, lakini simulizi hiyo haipatikani katika vyanzo rasmi tulivyovipitia hadi wakati wa kuandika mistari hii; tovuti ya Wizara ya Utalii na Mambo ya Kale yenyewe inataja tu tarehe 22 Februari na 22 Oktoba. Kwa hiyo tunatosheka kusema kwamba leo jua huingia tarehe 22 Februari na 22 Oktoba, na kwamba kuingia kwake kwa wakati baada ya ukataji na uinuaji wote huo ni, kwa lenyewe, muujiza wa kisasa wa uhandisi unaoongezwa juu ya muujiza wa kale.

Kwa aliyesoma mistari hii na kuamua kwenda, kuchapishwa kwa makala hii takriban mwezi mmoja kabla ya tarehe hiyo ni kwa makusudi: siku hizi tiketi, hoteli na treni za Aswan huwekewa nafasi mapema, na kusubiri hadi wiki ya mwisho mara nyingi humaanisha bei za juu zaidi au nafasi zilizokwisha. Aswan inafikika kwa ndege au kwa treni za kulala na treni za kawaida kutoka Cairo; safari ya treni huchukua usiku mzima, jambo ambalo kwa wengi ni sehemu ya raha ya safari, si mzigo.

Kutoka Aswan hadi Abu Simbel ni takriban kilomita 280 kwa barabara kuelekea kusini. Njia maarufu zaidi ni mabasi na magari yanayoondoka kabla ya alfajiri kwa msafara na kufika na mwanga wa kwanza, jambo linalofaa hasa kwa asubuhi ya tukio hilo la jua, linaloitwa na Wamisri "ta'amud", yaani kulingana kwa jua na sanamu. Pia zipo safari fupi za ndege za ndani hadi uwanja wa ndege wa Abu Simbel kwa anayependelea kulala saa moja zaidi. Tunashauri kuhakikisha saa za kuingia na bei za tiketi kutoka vyanzo rasmi kabla ya kusafiri, kwa sababu hubadilika msimu hadi msimu, na hatuweki hapa takwimu ambazo zinaweza kuwa za zamani kabla hujafika hekaluni.

Beba koti jepesi kwa ajili ya baridi ya alfajiri ingawa unakwenda kusini kabisa, viatu vya starehe kwa sababu kusimama kunaweza kuchukua muda mrefu, na maji ya kutosha kwa sababu jua baada ya mawio halina huruma. Msongamano siku ya tukio hilo ni mkubwa, kwa hiyo jiandae kuona wakati huo kwa mbali au kwenye skrini ambayo katika baadhi ya miaka huwekwa nje, iwapo foleni hazitakufaa; hekalu lenyewe, kwa ukuta wake wa mbele, kumbi zake na michoro ya Vita vya Kadesh kwenye kuta zake, linastahili safari siku yoyote ya mwaka. Na kwa asiyeweza kusafiri tarehe 22 Oktoba, jua hurudi tarehe 22 Februari, na hali ya hewa wakati huo ni ya kupendeza zaidi.

Usifanye Abu Simbel kuwa mwisho wa safari. Mjini Aswan kwenyewe kuna Hekalu la Philae linalofikika kwa mashua ndogo, Makumbusho ya Nubia yanayosimulia hadithi ya uokoaji kwa picha na vielelezo, Obeliski Isiyokamilika iliyolala kwenye machimbo yake kwa maelfu ya miaka, na vijiji vya Wanubia kwenye ukingo wa Mto Nile vyenye nyumba za rangi mbalimbali. Na huenda jambo kubwa zaidi ambalo mtoto wako atajifunza katika safari hii si jina la mungu wala tarehe ya mfalme, bali kwamba kuna waliolipa kwa nyumba na ardhi zao ili bwawa lijengwe, na kwamba kuna waliokuja kutoka nchi hamsini ili mawe yasizame.

Baba na binti yake watakapotoka hekaluni baada ya mawio, wakiwa wameona walichokuja kukiona au sehemu yake, watatembea juu ya uwanda ulioundwa na binadamu takriban miaka sitini iliyopita ili uonekane kana kwamba umekuwepo hapa tangu milele. Njiani kurudi Aswan, kati ya mchanga na ziwa, binti anabeba swali jipya: Je, walihamisha mlima wote? Na baba, ambaye sasa anajua, anamjibu: Hapana, walihamisha hekalu, mlima wakaujenga upya, na jua likapata njia yake. Na hilo, mwishowe, ndilo tunalolichukua kutoka Abu Simbel: kwamba tunachokidhania kimetulia mahali pake huenda kiliokolewa siku moja kwa mikono mingi, na kwamba nuru, ikihesabiwa pembe yake, hurudi. Basi ukienda tarehe 22 Oktoba, au Februari, simama kwa muda juu ya uwanda ule kabla ya kuingia, na ukumbuke kwamba si mlima.