Kutoka meli ya "Helwan" hadi hatua ya 16 bora: Miaka tisini ya safari ya Misri kwenye Kombe la Dunia

Hebu tumfikirie mama katika mojawapo ya nyumba za Misri, kiangazi cha mwaka 1934, amesimama roshani akimuaga mwanawe anayebeba mkoba mdogo na kuelekea bandarini. Hakuwa anasafiri kwenda kufanya kazi wala kusoma, bali kwenda kucheza soka nchini Italia, katika mashindano yaliyoitwa Kombe la Dunia ambayo watu wachache mtaani – kwenye "hara", kama Wamisri wanavyoita vichochoro vya mitaa ya zamani – walikuwa wameyasikia. Kilichothibitishwa kwa kumbukumbu ni hiki: siku nne ndani ya meli iliyoitwa "Helwan", kama ilivyosimuliwa miongo mingi baadaye na mtandao wa michezo wa Marekani ESPN, ukinukuu ushahidi wa kipa Mustafa Kamel Mansour. Siku nne baharini, kisha mji wa Naples, kisha timu ya Hungaria, mojawapo ya timu zenye nguvu zaidi barani Ulaya wakati ule.

Misri haikufika huko kwa bahati. Mwezi Machi na Aprili wa mwaka huo huo, timu ya taifa ilicheza mechi mbili za kufuzu dhidi ya timu ya Palestina iliyokuwa chini ya Mamlaka ya Uingereza; ilishinda mabao 7-1 mjini Cairo, kisha ikashinda tena ugenini mabao 4-1. Hivyo timu ya taifa ya Misri ikawa timu ya kwanza kutoka Afrika na kutoka Mashariki ya Kati yote kufuzu fainali za Kombe la Dunia, miongo mingi kabla ya bara zima kupata njia ya kufika kwenye mashindano hayo.

Tarehe 27 Mei 1934, Misri ilicheza dhidi ya Hungaria mjini Naples. Wakati huo mashindano yalianza moja kwa moja na hatua ya 16 bora: mechi moja tu, aliyeshindwa anatoka na aliyeshinda anaendelea. Wahungaria walitangulia kwa mabao mawili, kisha likatokea jambo lililosimuliwa katika nyumba za Wamisri kwa makumi ya miaka: Abdulrahman Fawzi, nyota wa klabu ya Al-Masry ya Port Said aliyehamia Zamalek mwaka huo huo, alifunga mabao mawili ndani ya dakika chache na kusawazisha kabla ya mapumziko. Kwa hilo akawa mchezaji wa kwanza Mwafrika kufunga bao katika historia ya Kombe la Dunia. Mechi ilimalizika kwa Misri kufungwa mabao 4-2, na hayo ndiyo matokeo yaliyorekodiwa katika kumbukumbu za shirikisho la soka duniani FIFA; hata ripoti ile ile ya mtandao wa Marekani tunayonukuu ushahidi wa kipa inayataja kimakosa kuwa 4-3.

Hadithi ya 1934 haikamiliki bila ushahidi wa kipa Mustafa Kamel Mansour, kama ulivyonukuliwa na mtandao huo wa Marekani: anasema mshambuliaji Mhungaria alimgonga kifuani kwa magoti yake, kiwiko kikamvunja pua, na kwamba Fawzi alifunga bao la tatu ambalo mwamuzi alilikataa kwa sababu ya kuotea. Hatuna leo njia ya kuthibitisha bao hilo lililokataliwa; kwa tunavyofahamu, hakuna picha wala rekodi kamili ya mechi hiyo. Lakini ushahidi wenyewe ni sehemu ya hadithi: timu iliyosafiri kwa bahari, ikamaliza mechi yake na kipa aliyevunjika pua, na kurudi nyumbani ikiwa imeandika jina lake katika mstari usiofutika wa historia ya mchezo huu.

Kisha mlango ukafungwa kwa miaka hamsini na sita. Vita vya dunia, mapinduzi, vita vilivyofuatana, kususia na kujitoa, pamoja na hali ya soka la Afrika iliyokuwa ikilipa bara zima nafasi moja au mbili tu. Kizazi cha mababu kilichomwona Fawzi akifunga mjini Naples kilizeeka na kuondoka, kikaja kizazi cha baba ambacho hakikuwahi kuiona Misri kwenye Kombe la Dunia, hadi Italia ilipokuja tena kiangazi cha mwaka 1990.

Anayekumbuka kiangazi kile anakumbuka televisheni ya rangi ambayo haikuwa katika kila nyumba, na majirani waliokusanyika kwa yule aliyekuwa nayo. Chini ya kocha Mahmoud El-Gohary, Misri ilicheza katika kundi lililojumuisha Uholanzi, mabingwa wa Ulaya, Uingereza na Ayalandi. Ilitoka sare ya 1-1 na Uholanzi, bao likiwa la penalti iliyofungwa na Magdi Abdelghani; kisha ikatoka sare ya bila kufungana na Ayalandi, na ikafungwa 1-0 na Uingereza. Mechi tatu, pointi mbili, na kutolewa katika hatua ya makundi bila kipigo kizito. Haukuwa mafanikio kwa maana ya kisoka, lakini kwa kizazi kizima ilikuwa mara ya kwanza kuona bendera ya nchi yao kwenye mashindano hayo, na bao la Abdelghani liliendelea kurudiwa kwenye runinga kwa miaka ishirini na minane.

Miaka mingine ishirini na minane ya kusubiri. Vizazi vya wachezaji wakubwa vilikuja na kuondoka bila kufika, na mataji ya Afrika yaliyofuatana hayakufidia kukosekana kwenye Kombe la Dunia. Hadi ilipokuja Urusi 2018, na pamoja nayo nyota ambaye Misri haikuwahi kuwa na mfano wake barani Ulaya, Mohamed Salah, na kocha Muargentina Héctor Cúper. Matumaini yalikuwa juu kuliko wakati wowote, na mitaa mwezi Juni mwaka huo ilipambwa kwa bendera kana kwamba mashindano yalikuwa yanafanyika Cairo.

Lakini hadithi ikawa chungu. Misri ilifungwa na Uruguay kwa bao la dakika za mwisho, kisha na wenyeji Urusi mabao 3-1, kisha na Saudi Arabia mabao 2-1. Salah alifunga mabao mawili pekee ya Misri, na timu ikarudi bila pointi hata moja. Aliyeishi siku zile anakumbuka ukimya uliotanda kwenye vikahawa – "ahwa", mikahawa ya mitaani ambako Wamisri hutazama mpira – baada ya mechi ya tatu, na hisia kwamba kusubiri kwa muda mrefu kulibadilishwa na masikitiko mafupi na makali. Hata hivyo, kulikuwa na funzo la kimya: kufika tu hakukutosha tena.

Kisha kikaja kiangazi cha 2026, mashindano yakiwa yamepanuliwa hadi timu arobaini na nane zilizogawanywa katika nchi tatu za Amerika Kaskazini. Misri iliangukia Kundi G pamoja na Ubelgiji, Iran na New Zealand. Ushiriki ulianza tarehe 15 Juni kwa sare ya 1-1 na Ubelgiji, kisha ushindi wa mabao 3-1 dhidi ya New Zealand tarehe 21, kisha sare ya 1-1 na Iran tarehe 26. Pointi tano kutoka mechi tatu bila kufungwa, na kwa mara ya kwanza katika historia yake yote, Misri ikavuka hatua ya makundi kwenye Kombe la Dunia.

Kuvuka pekee hakukuwa jambo jipya, bali kilichofuata baada yake. Katika hatua ya 32 bora, Misri ilikutana na Australia mwanzoni mwa Julai, na mechi ikamalizika kwa sare ya 1-1 baada ya muda wa nyongeza, kisha ikaamuliwa kwa mikwaju ya penalti, Misri ikishinda 4-2. Aliyeshuhudia usiku ule anajua kuwa mitaa ya Misri haikulala, na kwamba sauti za honi tulizokuwa tukizisikia baada ya mataji ya Afrika zilisikika kwa mara ya kwanza kwa sababu ya mechi ya Kombe la Dunia.

Katika hatua ya 16 bora mpinzani alikuwa Argentina, mabingwa watetezi. Misri ilifungwa mabao 3-2, na hapa tunatosheka na matokeo yaliyothibitishwa bila kuingia katika majina ya wafungaji na maelezo ya dakika kwa dakika, kwani hayo si mada ya uchambuzi huu. Kinachozingatiwa ni kwamba Misri, iliyotolewa mwaka 1934 katika mechi yake ya kwanza, na mwaka 1990 na 2018 katika hatua ya makundi, safari hii ilitolewa katika hatua ya 16 bora na mabingwa wa dunia kwa tofauti ya bao moja tu.

Nini kilibadilika kati ya ushiriki huo mara nne? Karibu kila kitu kilibadilika. Mwaka 1934 wachezaji walisafiri baharini siku nne; mwaka 2026 walicheza katika mashindano yaliyorushwa dakika kwa dakika kwenye simu za watu. Mwaka 1934 mashindano yalikuwa na timu kumi na sita na Misri ilikuwa peke yake kutoka bara zima; mwaka 2026 zikawa arobaini na nane, na fungu la bara likafikia nafasi tisa za moja kwa moja na nafasi ya kumi kupitia mchujo wa kimabara, hivyo timu kumi kutoka Afrika zikashiriki. Kati ya hizo mbili, soka la kulipwa lilibadilika, miili ya wachezaji ilibadilika, na mashabiki wakabadilika – hawakutosheka tena na kufika tu, bali wakaanza kudai kusonga mbele.

Lakini jambo moja halikubadilika: namna mechi hizi zinavyoingia katika nyumba za Wamisri. Bibi anasimulia mechi ambayo hakuiona, bali alisikia hadithi yake kutoka kwa baba yake; baba anamweleza mwanawe kuhusu bao la Abdelghani huku akijua kuwa mwanawe hataelewa kwa nini sare na Uholanzi ilikuwa tukio; na mwana siku moja atawasimulia watoto wake kuhusu mikwaju ya penalti dhidi ya Australia. Hadithi ya soka nchini Misri husimuliwa kwa mdomo kabla ya kuandikwa, na msomaji ana haki ya kuikuta imeandikwa kamili, kwa tarehe na matokeo yake, mbali na kelele za wakati huo.

Na utakapoketi kwenye kikahawa wiki ijayo na kumsikia mtu akisema kuwa Misri "haijafanya lolote kwenye Kombe la Dunia", unaweza kumsimulia kuhusu meli ya Helwan, kuhusu kipa aliyevunjika pua, kuhusu mchezaji kutoka Port Said aliyefunga bao la kwanza la Mwafrika katika historia, na kuhusu zaidi ya miaka tisini iliyoihitaji nchi hii kuvuka hatua ya makundi. Kushiriki mara nne katika miongo tisa si mara nyingi, lakini inatosha kukuonyesha kuwa safari haikuanza kiangazi cha 2026, na kwamba pengine haitaishia hapo.