Sönmemiş izmarit: Küçük bir kor, felakete yeter

Sahibinin üzerinde hiç düşünmediği tek bir parmak hareketidir: sigaradan son bir nefes, ardından araba camından bir fırlatış ya da kaldırıma bir atış; izmarit hâlâ yanmakta, kıvılcımlar savrulmaktadır. Sigarayı içen yoluna devam eder, kor ise yerde tek başına kalır ve çevresindeki her şeyin kaderini belirler.

Kor, “küçük” olduğunu bilmez. Ateşin yalnızca üç şeye ihtiyacı vardır ve üçü de sokaklarımızda kolayca bulunur: korun sağladığı ısı, yanıcı bir madde ve biraz hava. Bir tarla yolunun kenarındaki kuru otlar, kâğıt ve kartondan oluşan bir çöp yığını, plastik atıklar, bir akaryakıt istasyonunun ya da tamirhanenin yanında birikmiş yakıt lekesi. Hepsi bir kıvılcım bekler; kıvılcım ise geçmekte olan bir arabanın camından ekspres postayla gelir.

Kaç yangın tam da böyle başladı: sahibinin söndürme zahmetine katlanmadığı bir korla. Belirli olaylar uydurmaya gerek yok; dünyanın her yerinde sivil savunma raporları, dikkatsizce atılan sigara izmaritlerini çiftlik, depo ve ev yangınlarının yinelenen nedenleri arasında sayıyor. Örüntü biliniyor ve belgelenmiş durumda: bir kor, kuru bir madde, bir rüzgâr ve ardından, onu çıkaranın isteseydi bile söndüremeyeceği bir yangın.

Sahneyi en yalın hâliyle düşünün: otoyolda araba camından fırlatılan yanan bir izmarit, rüzgârla arkadaki motosiklet sürücüsünün yüzüne gelir ya da bir kamyonetin üzerindeki saman yüküne düşer. Ya da balkondan atılan bir izmarit, zemin kattaki bir dükkânın bez tentesine, asılı çamaşırların üzerine veya komşunun tutuşacak bir şeyler bulunan balkonuna iner. Bu insanların hiçbiri, bir başkasının tutuşturduğu kumarın tarafı olmayı seçmedi.

İşte her şeyden önce bizi ilgilendiren ahlaki suçlamanın özü budur: ortak bir alana yanan bir kor atan kişi, üç saniye kazanmak uğruna başkalarının canıyla, geçimiyle ve malıyla kumar oynuyordur; o üç saniye, sigarayı atmadan önce söndürmek için gereken süredir. Hiçbir şey tutuşmasa bile eylem, insanlara karşı bir umursamazlık ve bir meydan okuma olarak kalır; verdiği mesaj şudur: sizin güvenliğiniz benim için bir parmak hareketi kadar bile değerli değil.

Sönmüş izmarit bile büsbütün masum sayılmaz; o da bir atıktır ve genel yola atılması, 1967 tarihli 38 sayılı kamu temizliği kanunu ve değişiklikleriyle cezalandırılır. Üstelik dünya sokaklarında en yaygın ve en geç çözünen çöp türlerinden biridir. Ama özellikle yanan izmarit, eylemi kirlilik kategorisinden yakın tehlike kategorisine taşır.

İşin tuhafı, buradaki çözüm en ucuz ve en kolay çözümlerden biridir. Sigarayı içen kişinin tek yapması gereken, izmariti bir çöp kutusuna atmadan önce tamamen söndürmektir: sert bir yüzeye bastırarak ya da bir damla suya batırarak. Arabasında sigara içenin arabasında tam da bu iş için yapılmış bir küllük vardır; balkonunda oturana küçük bir tabak yeter. İstenen, sigarayı bırakmanız değildir; istenen yalnızca sigaranızın yakıcı bir mermiye dönüşmemesidir.

Peki yurttaştan ne isteniyor? Önce söndürün, sonra atın; her zaman ve istisnasız, kor kendiliğinden sönmek üzereymiş gibi görünse bile. Ailenizdeki sigara içenlere, bırakmaya ikna edemeseniz bile, tam olarak bu hareketin kırmızı çizgi olduğunu öğretin. Camdan kor fırlatan birini gören de bunu söylesin: “Böyle olmaz.”

Peki devletten ve umuma açık yerlerden ne isteniyor? Binaların, kahvehanelerin ve ulaşım duraklarının girişlerine metal izmarit kutuları ve kumlu söndürücüler; öyle ki sigara içen kişi uygun yer bulunmadığı bahanesine sığınamasın. Yanan izmaritle yangın arasındaki bağı doğrudan kuran bilinçlendirme kampanyaları; çünkü birçok kişi bunu umursamazlıktan değil, sonuçlarını gerçekten bilmediği için yapıyor. Sonra da ısrar edenlere mevcut para cezalarının uygulanması.

Sigaranın koru, bir elin taşıyabileceği en küçük şeydir; ama koca bir sokağın gördüğü en büyük kaybın ilk ipi olabilir. İkisinin arasında yalnızca üç saniyelik bir dikkat vardır. Bu üç saniyeyi komşularından ve yoldan geçenlerden esirgeyene tereddüt etmeden söylüyoruz: “Böyle olmaz.”